Tại sao tu tập không thấy an lạc mà chỉ thấy tai ương? Sự thật ít ai ngờ tới

 

 

Rất nhiều người sau khi nghe kể về vô số lợi ích, phước báu của việc thực hành tâm linh đã bắt đầu đặt trọn niềm tin và bước chân vào con đường tu tập.

Họ cũng thiết lập bàn thờ, đều đặn đốt hương, dâng cúng hoa quả tươi tốt và tụng kinh niệm Phật mỗi ngày với một sự kính ngưỡng sâu sắc dành cho đấng tối cao. Họ có thể thuộc lòng các bài kinh, thấu hiểu trên mặt lý thuyết nguyên tắc vạn pháp giai không và luôn tin tưởng vững chắc vào những điều mình đang làm.

 

Tuy nhiên, một nghịch lý trớ trêu đã xảy ra khiến không ít người rơi vào trạng thái hoang mang và hoài nghi hộ pháp. Sau một thời gian dấn thân vào con đường tu tập, những phiền não trong tâm trí của họ không những không hề suy giảm mà ngược lại còn có xu hướng gia tăng một cách chóng mặt.

 

Cuộc sống thường nhật của họ không trở nên suôn sẻ, hanh thông như mong đợi mà lại liên tiếp gặp phải những điều không như ý, từ mâu thuẫn gia đình cho đến thất bại trong công việc. Những bất hạnh, tai ương dường như đổ ập xuống cuộc đời họ một cách dồn dập hơn hẳn so với khoảng thời gian trước khi họ biết đến tôn giáo.

 

Vậy vì sao dễ gặp tai ương sau khi tu tập? Nguyên nhân cốt lõi của hiện tượng này thực chất không nằm ở sự linh ứng của Phật pháp, mà nó bắt nguồn từ việc người tu tập đã vô tình bỏ qua một sai lầm chí mạng: họ đã trở nên chấp trước vào chính hành động thực hành Phật giáo của mình.

 

Để có thể hiểu rõ nguồn cơn của những bất hạnh sau khi tu tập, chúng ta cần phải nhìn nhận vấn đề dưới cả hai góc độ: quy luật vận hành của nghiệp lực và tâm lý học hành vi của con người.

 

Nhiều bậc cao tăng đức độ thường lý giải rằng, khi một người bắt đầu phát nguyện tu tập hướng thiện, năng lượng tâm linh của họ sẽ kích hoạt những hạt giống nghiệp quả trong quá khứ chín muồi nhanh hơn.

 

Hiện tượng này trong thế giới tâm linh thường được gọi bằng thuật ngữ "nghiệp đổ" hay "khảo thí", nghĩa là những bài kiểm tra để thử thách định lực của người tu hành. Tuy nhiên, nếu chúng ta chỉ đổ lỗi hoàn toàn cho số phận hay nghiệp lực khách quan thì chúng ta sẽ không bao giờ tìm ra được giải pháp chuyển hóa tận gốc rễ. Phần lớn những tai ương và sự ngột ngạt mà người tu tập cảm nhận được thực chất lại đến từ những biến đổi tiêu cực trong thế giới nội tâm của chính họ.

 

Trước khi biết đến và tìm hiểu Phật giáo, những phiền muộn của họ có lẽ chỉ bắt nguồn từ các câu chuyện nhỏ nhặt, vụn vặt trong đời sống sinh hoạt thường nhật. Những nỗi buồn ấy thường chỉ mang tính chất thoáng qua, giống như một làn gió thoảng qua mặt hồ rồi tự nhiên bị thời gian xóa nhòa và biến mất hoàn toàn khỏi tâm trí.

 

Khi đó, họ sống một cách tự nhiên, không có sự bám chấp quá sâu sắc vào các khái niệm đúng sai, tốt xấu mang tính giáo điều. Thế nhưng, kể từ sau khi bước chân vào con đường tìm hiểu Phật giáo, họ lại vô tình tự xây dựng nên một nhà tù tâm linh mới cho chính bản thân mình.

 

Họ trở nên chấp trước một cách cực đoan vào các quan niệm giáo lý, đặc biệt là khái niệm về "tánh không" của đạo Phật nhưng lại hiểu sai lệch hoàn toàn bản chất của nó. Họ tin rằng vì tất cả các hiện tượng trên thế gian này đều là tánh không, là ảo ảnh giả tạm, nên việc nỗ lực làm bất cứ điều gì trong đời sống thực tại cũng đều trở nên vô nghĩa.

 

Chính từ thế giới quan sai lầm đó, suy nghĩ của người tu tập bắt đầu trượt dài vào những trạng thái vô cùng tiêu cực và cực đoan. Họ dần mất đi niềm hứng thú, sự nhiệt huyết đối với công việc, buông lỏng trách nhiệm chăm sóc gia đình và nhìn cuộc đời bằng một lăng kính ảm đạm, xám xịt.

 

Cuộc sống của họ vì thế mà ngày càng trở nên tồi tệ hơn, các mối quan hệ xã hội bị rạn nứt và bản thân họ rơi vào trạng thái trầm cảm tâm linh. Thực chất, toàn bộ tấn bi kịch này chính là biểu hiện rõ ràng nhất của sự chấp trước vào Phật giáo, hay còn gọi là hiện tượng "chấp pháp". Sự chấp trước này càng sâu sắc, cái tôi tâm linh càng lớn mạnh thì số lượng phiền não nảy sinh trong cuộc sống của họ lại càng nhiều và càng nguy hiểm.

 

Sự thật cốt lõi: Tu tập không phải là việc trốn tránh cuộc đời hay khoác lên mình một chiếc áo bọc thánh thiện, mà tu tập chính là quá trình nhìn nhận lại bản thân để sống hòa hợp và trách nhiệm hơn với thế gian.

 

 

Một trong những nguyên nhân phổ biến nhất khiến người tu tập dễ gặp bất hạnh chính là việc họ quá sa đà vào các hình tướng và nghi thức bề ngoài.

 

Đối với những người từ 50 đến 80 tuổi, việc dành phần lớn thời gian trong ngày để tụng kinh, gõ mõ, niệm Phật đã trở thành một thói quen không thể thiếu. Việc thực hành này xét về mặt hình thức là một điều rất đáng trân quý và tán thán vì nó giúp tâm trí con người tạm thời rời xa những lo toan hoen ố của thế tục.

 

Thế nhưng, bi kịch sẽ phát sinh khi người tu tập bắt đầu coi số lượng bài kinh mình tụng được hay số chuỗi hạt mình bấm được mỗi ngày là thước đo cho mức độ thánh thiện của bản thân. Họ tự đặt ra cho mình những quy tắc vô cùng cứng nhắc và nghiêm ngặt, rồi sau đó lại tự rước vào người sự lo âu, dằn vặt mỗi khi không hoàn thành được các mục tiêu đó.

 

Sự bám chấp vào nghi thức này không chỉ gây áp lực cho chính bản thân người tu hành mà còn vô tình tạo ra bầu không khí căng thẳng cho những người xung quanh. Họ bắt đầu nhìn những người không tu tập, đặc biệt là các thành viên trong gia đình như con cái hay bạn đời, bằng một ánh mắt phán xét và khinh chê.

 

Họ cho rằng mình là người thanh cao, đang đi trên con đường ánh sáng, còn những người khác là những kẻ mê muội, đang chìm đắm trong bể ái và tạo nghiệp ác. Chính thái độ kiêu mạn ngầm này là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến những cuộc tranh cãi nảy lửa, làm rạn nứt tình cảm gia đình và đẩy người tu tập vào trạng thái cô độc.

 

Họ không nhận ra rằng, việc đốt bao nhiêu hương trầm hay quỳ lạy bao nhiêu lần không quan trọng bằng việc họ có nuôi dưỡng được lòng bao dung và sự thấu hiểu đối với người thân hay không. Khi nghi thức tâm linh trở thành một loại xiềng xích trói buộc tâm trí và chia rẽ tình thân, đó cũng là lúc sự bất hạnh bắt đầu gõ cửa cuộc đời họ.

 

 

Khái niệm "Tánh Không" (Sunyata) là một trong những giáo lý cốt lõi, thâm sâu và khó hiểu nhất của Phật giáo Đại thừa, đòi hỏi người học phải có một tư duy vô cùng nhạy bén và đúng đắn. Nhiều người khi tiếp cận giáo lý này mà thiếu đi sự hướng dẫn của các bậc minh sư, họ rất dễ rơi vào cái bẫy của chủ nghĩa hư vô.

Họ đọc kinh sách và thấy nói rằng tiền tài, danh vọng, địa vị xã hội hay thậm chí là tình yêu nam nữ đều là những thứ giả tạm, không có tự tánh và sẽ biến mất khi vô thường đến. Từ sự hiểu biết hời hợt trên bề mặt chữ nghĩa đó, họ vội vàng đưa ra kết luận rằng việc phấn đấu cho sự nghiệp hay việc chăm lo cho tương lai là điều vô bổ.

Họ bắt đầu bỏ bê công việc hiện tại, buông xuôi mọi mục tiêu phấn đấu và sống một cuộc đời dật dờ, thiếu lý tưởng dưới cái mác "sống tùy duyên" và "buông bỏ".

 

Sự thật là, họ đang nhầm lẫn tai hại giữa khái niệm "buông bỏ" trí tuệ và hành vi "buông xuôi" ích kỷ của những kẻ lười biếng, sợ hãi áp lực cuộc sống. Việc hiểu sai về tánh không đã triệt tiêu toàn bộ động lực sống, biến một con người đang có nhiều tiềm năng trở thành một kẻ thụ động, vô trách nhiệm với chính cuộc đời mình và xã hội.

Khi nguồn tài chính cạn kiệt, khi sự nghiệp sụp đổ và khi những người xung quanh quay lưng lại vì sự vô tâm của họ, họ lại tiếp tục dùng giáo lý để tự lừa dối bản thân rằng đó là do "nghiệp chướng" hoặc "vô thường". Họ không chịu nhìn nhận rằng chính sự tiêu cực, lười biếng và thái độ bất cần của bản thân mới là nguyên nhân trực tiếp sinh ra những tai ương đó.

Tánh không trong Phật giáo không có nghĩa là xóa bỏ hay phủ nhận sự tồn tại của thế giới vật chất, mà nó là phương tiện giúp chúng ta đi xuyên qua thế gian một cách tự tại, không bị vật chất làm cho mê muội.

 

 

Một thực trạng vô cùng nhức nhối và phổ biến trong cộng đồng những người đi chùa hiện nay chính là tâm lý coi việc tu tập như một cuộc giao dịch thương mại với đấng linh thiêng.

 

Rất nhiều người tin rằng việc tìm mua những loại hương trầm hảo hạng nhất, dâng cúng những mâm lễ vật hoành tráng nhất và thờ cúng thật nhiều tượng Phật trong nhà là cách duy nhất để thể hiện sự tôn kính. Họ nghĩ rằng bằng cách chi ra nhiều tiền của cho các hoạt động bề nổi này, họ sẽ chứng tỏ được lòng mộ đạo chân chính của mình và từ đó sẽ nhận lại được nhiều phước lành, tài lộc.

 

Lối suy nghĩ này đã vô tình biến Đức Phật từ một bậc thầy chỉ đường dẫn lối trở thành một vị thần linh có quyền năng ban phước giáng họa, một đối tác trong một cuộc làm ăn tâm linh đầy tính vị lợi.

 

Cách tiếp cận Phật giáo mang tính thực dụng và mê muội như vậy thực chất chỉ làm tăng thêm gánh nặng cho người tu tập, cả về khía cạnh vật chất lẫn khía cạnh tinh thần. Họ luôn sống trong trạng thái thấp thỏm, lo âu vì không biết mình đã cúng bái đúng cách chưa, lễ vật của mình đã đủ trang nghiêm để làm hài lòng các bậc bề trên hay chưa.

 

Đây hoàn toàn là một mối quan hệ giao dịch một chiều do chính con người tự tưởng tượng ra dựa trên tâm lý tham lam của bản thân, điều này về mặt bản chất là hoàn toàn sai lệch với tinh thần nguyên thủy của đạo Phật.

 

Trong tuệ nhãn của Đức Phật, tất cả chúng sinh trên thế gian này đều hoàn toàn bình đẳng, có cùng Phật tánh và đều phải chịu sự chi phối công bằng của quy luật nhân quả. Đức Phật chắc chắn sẽ không bao giờ dành sự ưu ái hay ban phát nhiều phước báu hơn cho bạn chỉ vì bạn đã đốt những cây hương trầm đắt tiền hay cúng dường những số tiền khổng lồ.

 

Việc thực hành Phật giáo chân chính là một quá trình quay vào bên trong để sửa đổi tâm tính, chứ nó không cần phải bị ràng buộc hay giới hạn bởi các hình thức nghi lễ rườm rà, tốn kém. Điều quan trọng nhất mà một người tu tập cần phải học hỏi chính là trí tuệ và lòng từ bi của Đức Phật, từ đó nỗ lực từng ngày để tận diệt ba độc tố nguy hiểm trong tâm hồn bao gồm:

Khi chúng ta không chịu từ bỏ tham, sân, si mà lại hy vọng dùng tiền bạc, lễ vật để mua chuộc thần phật, chúng ta sẽ chỉ nhận lại sự thất vọng và đau khổ khi những mong cầu ích kỷ của mình không được đáp ứng.

 

Để giúp người tu học không bị lạc lối vào những mê cung của sự chấp trước, Kinh Kim Cương – một trong những bộ kinh đại thừa kinh điển nhất – đã đưa ra những lời cảnh tỉnh vô cùng mạnh mẽ và sâu sắc. Trong kinh, Đức Phật có dạy một câu rằng:

 

 

Câu nói này mang một thông điệp vô cùng vĩ đại: người tu tập không nên để tâm mình nương náu hay bám chấp vào bất cứ một đối tượng, một ý niệm hay một hình tướng nào cả, mà hãy để cho tâm trí luôn ở trong trạng thái tự do, thanh tịnh trọn vẹn.

 

Điều này đồng nghĩa với việc chúng ta cần phải tránh xa mọi sự chấp trước, bởi vì sự bám chấp và mong cầu sở hữu chính là gốc rễ, là nguồn cơn duy nhất sinh ra mọi nỗi khổ đau của kiếp nhân sinh.

 

Lời dạy của Đức Phật về việc tất cả các hiện tượng đều là không cũng chính là một lời nhắc nhở nhẹ nhàng nhưng đầy uy lực, giúp chúng ta nhìn thấu qua những bức màn ảo ảnh của thế gian để không bị chúng cuốn trôi.

 

Tuy nhiên, chúng ta cần phải hiểu rõ rằng, khái niệm "Không" ở đây hoàn toàn không đồng nghĩa với sự hư vô, không có nghĩa là chúng ta chọn lối sống không làm gì cả hoặc có thái độ thụ động, bất cần đối với cuộc đời.

 

Bản chất của tánh không chính là sự hiểu biết sâu sắc về tầm quan trọng của việc chấp nhận mọi thứ như chúng vốn có, không thêm bớt và không kháng cự lại dòng chảy tự nhiên của vũ trụ. Câu nói cổ xưa của ông cha ta, "Con người dự định, Thượng đế định đoạt", cũng mang một tầng ý nghĩa tương đồng với nguyên tắc vận hành này của Phật giáo.

 

Trong cuộc sống hằng ngày, chúng ta nên nỗ lực hết sức mình bằng tất cả cái tâm lành mạnh trong quá trình làm việc và thực hiện bổn phận của bản thân. Còn về mặt kết quả, dù nó có diễn ra tốt đẹp hay tồi tệ, chúng ta cũng nên học cách để tự nhiên diễn ra, tuyệt đối không nên để tâm trí bị bận tâm, dằn vặt hay tính toán quá mức về chuyện được mất, hơn thua.

 

Khi chúng ta bắt tay vào làm một công việc nào đó, nếu trong đầu chúng ta liên tục diễn ra những phép tính toán chi li về sự được mất và quá chú trọng đến chủ nghĩa vị lợi cá nhân, chúng ta chắc chắn sẽ tự chuốc lấy sự thất vọng.

 

Tâm lý bám chấp vào kết quả sẽ tạo ra một áp lực tinh thần cực kỳ khủng khiếp, khiến chúng ta dễ dàng rơi vào trạng thái hoảng loạn, phiền muộn khi mọi chuyện không diễn ra theo đúng tiến độ hay kỳ vọng ban đầu.

 

Kiểu tính toán thiệt hơn và sự bám víu một cách cực đoan vào các khái niệm tương đối như thiện và ác, tốt và xấu này cuối cùng sẽ chỉ khiến cho cuộc sống của chúng ta bị bao vây bởi vô vàn những rắc rối phức tạp. Khi tâm trí bị lấp đầy bởi những mưu cầu ích kỷ, hạnh phúc chân thật và sự an lạc nội tâm tự nhiên sẽ trở thành một thứ gì đó vô cùng xa xỉ, xa vời tầm tay của chúng ta.

 

Đức Phật đã từng sử dụng một hình ảnh ẩn dụ vô cùng kinh điển: giáo lý của Ngài giống như một chiếc bè gỗ được dùng để giúp chúng sinh vượt qua dòng sông mê lầm để sang bờ bên kia của sự giác ngộ.

 

Khi một người lữ khách đã may mắn qua được bờ bên kia, anh ta chắc chắn sẽ không dại dột gì mà lại vác chiếc bè gỗ nặng nề đó trên vai để tiếp tục cuộc hành trình trên đất liền của mình.

 

Giáo pháp tồn tại trong thế gian này cũng chỉ như một phương tiện khéo léo, một bản đồ chỉ đường để giúp tất cả chúng sinh thấu hiểu bản chất của thực tại; do đó, chúng ta không được phép chấp trước vào việc nghiên cứu Phật giáo một cách giáo điều.

 

Tu tập chân chính là khi chúng ta biết sử dụng giáo lý như một ngọn đuốc soi sáng con đường mình đi, từ bỏ cái tôi ích kỷ, sống một cuộc đời vị tha và luôn giữ cho tâm mình bất động trước những giông bão của cuộc đời.