(Lichngaytot.com) Nhìn thấu rồi nỗi đau sẽ biến mất là vì thứ mà bạn sợ, phần lớn chỉ là con hổ trong giấc mơ. Nhìn thấu được lớp bản chất này không phải để bảo bạn đừng sợ nữa, mà là để bạn biết rằng con hổ ấy chỉ xuất hiện trong mơ. Tỉnh mộng rồi, thì hổ cũng biến mất. Nhìn thấu rồi, nỗi đau tự khắc sẽ không còn.
1. Nhìn thấu rồi, nỗi đau sẽ biến mất
Trong Bát Nhã Tâm Kinh có câu "Chiếu kiến ngũ uẩn giai không, độ nhất thiết khổ ách" tạm dịch: Nhìn thấu rồi nỗi đau sẽ biến mất.
1.1 Chiếu kiến ngũ uẩn giai không
"Chiếu kiến" không phải là nhìn bằng đôi mắt thịt, mà là thấu suốt bằng trí tuệ. "Chiếu" giống như ánh sáng mặt trời soi rọi vạn vật, không phân biệt, không bỏ sót, kiến là trực nhận, là chứng ngộ, chứ không phải nghe nói hay suy diễn. Quán Tự Tại Bồ Tát dùng cái thấy sâu sắc, thấu triệt để soi thấu bản chất thật sự của ngũ uẩn.
"Ngũ uẩn" bao gồm: Sắc, Thọ, Tưởng, Hành, Thức. "Uẩn" có nghĩa là tích tụ, tập hợp. Ngũ uẩn chính là sự tụ hợp của năm yếu tố cấu thành thân và tâm của con người.
- Sắc uẩn là phần vật chất, bao gồm thân thể và tất cả các hiện tượng vật chất cảm nhận được.
- Thọ uẩn là phần cảm giác, bao gồm cảm giác khổ, cảm giác vui, và cảm giác không khổ không vui.
- Tưởng uẩn là phần nhận thức và khái niệm, bao gồm sự gọi tên, phân loại và tưởng tượng về sự vật.
- Hành uẩn là phần ý chí, tạo tác, bao gồm các hoạt động tâm lý và xu hướng hành vi khác nhau.
- Thức uẩn là phần phân biệt, nhận biết, bao gồm nhãn thức, nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức và ý thức.
Cái gọi là "tôi" trong đời sống hằng ngày thực ra chỉ là sự hòa hợp của ngũ uẩn này. Ngoài ngũ uẩn ra, không có một cái "tôi" độc lập và bất biến nào cả.
Con người luôn cho rằng có một cái "tôi", nhưng thực chất "tôi" chỉ là sự tụ hợp tạm thời của ngũ uẩn, giống như một chiếc xe hơi chỉ là sự lắp ráp tạm thời của các linh kiện, chứ không tồn tại một thực thể "xe hơi" độc lập vĩnh cửu.
Con người luôn cho rằng có một cái "tôi", nhưng thực chất "tôi" chỉ là sự tụ hợp tạm thời của ngũ uẩn, giống như một chiếc xe hơi chỉ là sự lắp ráp tạm thời của các linh kiện, chứ không tồn tại một thực thể "xe hơi" độc lập vĩnh cửu.
"Giai không", đều là tánh không. "Không" ở đây không có nghĩa là không có gì cả, mà là không có tự tánh độc lập, bất biến. Ngũ uẩn đều do các điều kiện kết hợp lại mà thành, không có tự tánh độc lập, nên gọi là không.
Sắc uẩn do bốn đại (đất, nước, gió, lửa) hợp lại mà thành, không có tự tánh độc lập. Thọ uẩn cũng do điều kiện kết hợp mà có. Tưởng uẩn, Hành uẩn Thức uẩn cũng đều như vậy.
Sắc uẩn do bốn đại (đất, nước, gió, lửa) hợp lại mà thành, không có tự tánh độc lập. Thọ uẩn cũng do điều kiện kết hợp mà có. Tưởng uẩn, Hành uẩn Thức uẩn cũng đều như vậy.
Quán Tự Tại Bồ Tát đã dùng cái nhìn thấu triệt để soi thấy ngũ uẩn đều là không, không có tự tánh độc lập bất biến. Chính vì soi thấy ngũ uẩn giai không, nên ngài mới có thể "độ nhất thiết khổ ách".
Nhìn thấu rồi nỗi đau sẽ biến mất |
1.2 Độ nhất thiết khổ ách
"Độ nhất thiết khổ ách", nghĩa là vượt qua, cứu độ tất cả mọi nỗi thống khổ và tai ách. "Khổ" là sự đau khổ, "ách" là tai nạn, hoạn nạn.
Tất cả khổ ách bao gồm bát khổ (sinh, lão, bệnh, tử, ái biệt ly, oán tăng hội, cầu bất đắc, ngũ uẩn sí thịnh), cùng với đủ mọi loại đau khổ và tai ương khác trên đời.
Tại sao soi thấy ngũ uẩn giai không lại có thể độ tất cả khổ ách? Bởi vì mọi đau khổ của con người đều bắt nguồn từ sự chấp trước, bám víu chết lấy ngũ uẩn:
- Chấp chặt vào thân thể (Sắc uẩn) nên mới có nỗi đau sinh, lão, bệnh, tử.
- Chấp chặt vào cảm xúc (Thọ uẩn) nên mới có nỗi đau buồn vui đan xen.
- Chấp chặt vào nhận thức (Tưởng uẩn) nên mới có nỗi đau do xung đột quan điểm.
- Chấp chặt vào ý chí (Hành uẩn) nên mới có nỗi đau vì cầu mà không được.
- Chấp chặt vào tâm thức (Thức uẩn) nên mới có nỗi đau do u mê, lầm lạc.
Nếu soi thấy ngũ uẩn đều là không, biết rằng ngũ uẩn chỉ là hư, không có tự tánh độc lập bất biến, thì chúng ta sẽ không còn bám víu vào chúng nữa, và từ đó sẽ không còn những nỗi đau khổ ấy.
Giống như trong giấc mơ thấy hổ đuổi, sợ đến mức muốn chết nhưng một khi tỉnh dậy biết đó chỉ là mơ, ta sẽ không còn sợ hãi nữa. Nỗi đau của con người cũng giống như con hổ trong giấc mơ, đều là hư ảo. Một khi dùng trí tuệ nhìn thấu ngũ uẩn giai không, cũng giống như tỉnh mộng, mọi đau khổ lập tức tan biến.
Đó chính là cốt lõi của kinh điển này: Ngũ uẩn giai không, độ nhất thiết khổ ách. Hiểu thấu đạo lý này, con người ta có thể thoát ra khỏi vũng lầy đau khổ, đạt được sự an lạc và thảnh thơi đích thực.
Ngũ uẩn hòa hợp lại cấu thành cái gọi là "tôi". Nhưng người xưa cho rằng, ngũ uẩn đều vô thường thay đổi, không có một cái tôi cố định, và đều mang tính chất bức bách, khổ đau. Hiểu được chân tướng của ngũ uẩn, chúng ta có thể buông bỏ sự chấp trước vào cái "tôi", từ đó tìm lại sự nhẹ nhõm, thảnh thơi.
Mục đích cuối cùng của kinh điển này là độ hết thảy khổ ách. Học kinh này không phải để nghiên cứu học thuật, không phải để nói lý thuyết suông, mà là để vượt qua mọi khổ ách, để được giải thoát khỏi những nỗi đau. Tất cả các đạo lý trong kinh cuối cùng đều phải quy về mục đích này.
Nếu học xong kinh rồi mà vẫn thấy vướng mắc, vẫn đau khổ rất nhiều, điều đó chứng tỏ chưa thực sự học thấu đáo, chưa thực sự lĩnh hội được trí tuệ của kinh. Người thực sự lĩnh hội được trí tuệ này sẽ soi thấy ngũ uẩn giai không, độ hết thảy khổ ách và đạt được sự an lạc chân thật.
Nếu học xong kinh rồi mà vẫn thấy vướng mắc, vẫn đau khổ rất nhiều, điều đó chứng tỏ chưa thực sự học thấu đáo, chưa thực sự lĩnh hội được trí tuệ của kinh. Người thực sự lĩnh hội được trí tuệ này sẽ soi thấy ngũ uẩn giai không, độ hết thảy khổ ách và đạt được sự an lạc chân thật.
2. Bạn tưởng là bạn đang đau, kỳ thực không phải vậy
Dưới góc độ tâm lý học, "chiếu kiến ngũ uẩn giai không" có thể hiểu là một nhận thức sâu sắc về bản thân. Nhận thức thông thường của con người về bản thân thường dựa trên ngũ uẩn, tưởng thân thể là tôi, cảm xúc là tôi, suy nghĩ là tôi, ý chí là tôi, tâm thức là tôi. Nhưng nếu quan sát sâu hơn, bạn sẽ nhận ra tất cả những điều này đều đang biến đổi vô thường, không có một cái "tôi" bất biến nào cả.
Nhận thức này giúp con người buông bỏ sự bám víu thái quá vào bản ngã, giảm bớt rất nhiều vấn đề tâm lý.
Tâm lý học hiện đại cũng chỉ ra rằng, việc quá lấy cái "tôi" làm trung tâm chính là cội nguồn của nhiều vấn đề tâm lý. Chiếu kiến ngũ uẩn giai không chính là liều thuốc giải độc đắc lực cho chứng vị kỷ.
Nhận thức này giúp con người buông bỏ sự bám víu thái quá vào bản ngã, giảm bớt rất nhiều vấn đề tâm lý.
Tâm lý học hiện đại cũng chỉ ra rằng, việc quá lấy cái "tôi" làm trung tâm chính là cội nguồn của nhiều vấn đề tâm lý. Chiếu kiến ngũ uẩn giai không chính là liều thuốc giải độc đắc lực cho chứng vị kỷ.
Dưới góc độ liệu pháp nhận thức hành vi, việc thấu triệt ngũ uẩn giai không có thể được xem là một dạng tái cấu trúc nhận thức triệt để. Liệu pháp nhận thức hành vi cho rằng cảm xúc và hành vi của con người không do bản thân sự việc quyết định, mà do cách nhìn nhận về sự việc đó quyết định.
Nếu thay đổi được nhận thức, ta sẽ thay đổi được cảm xúc và hành vi. Chiếu kiến ngũ uẩn giai không chính là sự tái cấu trúc nhận thức tột cùng, nó giúp con người nhận ra rằng tất cả những gì ta đang bám víu (thân thể, cảm xúc, suy nghĩ, ý chí, tâm thức) đều là tánh không, không có tự tánh độc lập bất biến. Có được nhận thức này, con người sẽ không bị ngoại cảnh chi phối, luôn giữ được tâm bình an và tự tại.
Nếu thay đổi được nhận thức, ta sẽ thay đổi được cảm xúc và hành vi. Chiếu kiến ngũ uẩn giai không chính là sự tái cấu trúc nhận thức tột cùng, nó giúp con người nhận ra rằng tất cả những gì ta đang bám víu (thân thể, cảm xúc, suy nghĩ, ý chí, tâm thức) đều là tánh không, không có tự tánh độc lập bất biến. Có được nhận thức này, con người sẽ không bị ngoại cảnh chi phối, luôn giữ được tâm bình an và tự tại.
Dưới góc độ thần kinh học, chiếu kiến ngũ uẩn giai không có thể được hiểu là quá trình tái lập trình não bộ. Thần kinh học cho biết não bộ có tính dẻo, có thể thay đổi thông qua việc luyện tập.
Việc thiền định lâu dài có thể thay đổi cấu trúc và chức năng của não bộ, giúp con người dễ giữ được sự tĩnh lặng hơn, không dễ bị ngoại cảnh lôi kéo. Chiếu kiến ngũ uẩn giai không chính là một hình thức tái lập trình não bộ, thông qua việc thực hành quán chiếu lâu dài, não bộ sẽ không còn bám chấp vào ngũ uẩn, không còn bị ngũ uẩn sai sử nữa.
Việc thiền định lâu dài có thể thay đổi cấu trúc và chức năng của não bộ, giúp con người dễ giữ được sự tĩnh lặng hơn, không dễ bị ngoại cảnh lôi kéo. Chiếu kiến ngũ uẩn giai không chính là một hình thức tái lập trình não bộ, thông qua việc thực hành quán chiếu lâu dài, não bộ sẽ không còn bám chấp vào ngũ uẩn, không còn bị ngũ uẩn sai sử nữa.
Dưới góc độ xã hội học, tư tưởng ngũ uẩn giai không cũng mang ý nghĩa xã hội sâu sắc. Rất nhiều vấn đề xã hội như chiến tranh, xung đột, khoảng cách giàu nghèo... đều liên quan đến sự chấp trước vào ngũ uẩn.
Con người chấp chặt vào thân thể (Sắc uẩn) nên mới sinh ra kỳ thị; chấp chặt vào cảm giác thụ hưởng (Thọ uẩn) nên mới sinh ra chủ nghĩa hưởng lạc; chấp chặt vào quan điểm ý thức (Tưởng uẩn) nên mới sinh ra xung đột tư tưởng.
Nếu ai nấy đều thấu triệt ngũ uẩn giai không, buông bỏ được sự bám chấp, thì rất nhiều vấn đề xã hội sẽ được giải quyết một cách nhẹ nhàng.
Con người chấp chặt vào thân thể (Sắc uẩn) nên mới sinh ra kỳ thị; chấp chặt vào cảm giác thụ hưởng (Thọ uẩn) nên mới sinh ra chủ nghĩa hưởng lạc; chấp chặt vào quan điểm ý thức (Tưởng uẩn) nên mới sinh ra xung đột tư tưởng.
Nếu ai nấy đều thấu triệt ngũ uẩn giai không, buông bỏ được sự bám chấp, thì rất nhiều vấn đề xã hội sẽ được giải quyết một cách nhẹ nhàng.
Dưới góc độ kinh tế học, tư tưởng ngũ uẩn giai không cũng mang lại những gợi mở giá trị. Kinh tế học hiện đại được xây dựng trên giả định "con người lý trí", cho rằng ai nấy đều theo đuổi lợi ích cá nhân tối đa.
Nhưng tư tưởng ngũ uẩn giai không cho chúng ta thấy: "Cái tôi" là không, và lợi ích của cái tôi cũng là không. Nếu con người nhận ra điều này, họ sẽ không quá mức chạy theo lợi ích vị kỷ cá nhân, mà sẽ quan tâm nhiều hơn đến lợi ích của người khác, quan tâm đến lợi ích chung của xã hội. Điều này có ý nghĩa gợi mở rất lớn trong việc giải quyết các vấn đề kinh tế hiện đại như khoảng cách giàu nghèo hay tàn phá môi trường.
Nhưng tư tưởng ngũ uẩn giai không cho chúng ta thấy: "Cái tôi" là không, và lợi ích của cái tôi cũng là không. Nếu con người nhận ra điều này, họ sẽ không quá mức chạy theo lợi ích vị kỷ cá nhân, mà sẽ quan tâm nhiều hơn đến lợi ích của người khác, quan tâm đến lợi ích chung của xã hội. Điều này có ý nghĩa gợi mở rất lớn trong việc giải quyết các vấn đề kinh tế hiện đại như khoảng cách giàu nghèo hay tàn phá môi trường.
Dưới góc độ tư vấn triết học, việc chiếu kiến ngũ uẩn giai không cũng có thể được xem là một phương pháp trị liệu triết học. Tư vấn triết học là việc ứng dụng phương pháp triết học để giúp con người giải quyết các vấn đề tâm lý và những trăn trở trong cuộc sống.
Chiếu kiến ngũ uẩn giai không chính là một tuệ giác triết học sâu sắc, có thể giúp con người buông bỏ sự bám chấp vào bản ngã, giảm bớt những bế tắc và đau khổ. Ngày nay, rất nhiều nhà tư vấn triết học đã ứng dụng trí tuệ của cổ nhân, bao gồm cả tư tưởng ngũ uẩn giai không, để giúp đỡ các thân chủ của mình.
Chiếu kiến ngũ uẩn giai không chính là một tuệ giác triết học sâu sắc, có thể giúp con người buông bỏ sự bám chấp vào bản ngã, giảm bớt những bế tắc và đau khổ. Ngày nay, rất nhiều nhà tư vấn triết học đã ứng dụng trí tuệ của cổ nhân, bao gồm cả tư tưởng ngũ uẩn giai không, để giúp đỡ các thân chủ của mình.
3. Thực hành áp dụng vào đời sống hằng ngày
Đạo lý Nhìn thấu rồi nỗi đau sẽ biến mất nghe có vẻ cao siêu, nhưng khi đưa vào đời sống thực tế thì chỉ thu gọn lại trong ba việc:
Khi đau đớn, hãy nhìn xem ai đang đau. Là thân thể đau, hay trong lòng đang đau? Nhìn cho rõ rồi, nỗi đau sẽ vơi đi một tầng.
Đừng coi cái "tôi" quá nặng. Cái "tôi" mà bạn đang chấp trước ấy, tách rời ra thực chất chỉ là sự gom góp của năm yếu tố. Đã là gom góp thì sẽ có ngày tan rã. Khi nó tan rã, đừng hoảng hốt.
Mỗi ngày hãy tự nhắc nhở bản thân một câu: Đây là giấc mơ, hay là sự thật? Tự nhắc nhở nhiều lần, bạn sẽ không còn dễ bị dọa sợ nữa.
Làm quen với những điều này nhiều hơn, tâm trí sẽ định tĩnh, và con người ta sẽ bớt đi sự hoảng loạn, bất an.
Xem thêm tin liên quan cùng chuyên mục:
Xem thêm tin liên quan cùng chuyên mục: