Người được Phật đặc biệt nhắc đến trong Kinh Kim Cương là ai? Tại sao chỉ người đó được KHEN dù không giỏi giang?

Người ta hay gọi Tu Bồ Đề là người "hiểu tính Không giỏi nhất".

 

Chữ "Không" này đã được bàn tán trong Phật giáo hơn hai nghìn năm, càng giải thích lại càng thấy mơ hồ, cao siêu. Nào là Trung Quán, Duy Thức, Thiền tông, Thiên Thai... Nghe xong ai cũng nhức đầu.

 

Nhưng cái "Không" mà Tu Bồ Đề hiểu, có lẽ không phức tạp đến thế.

 

Trong kinh có đoạn, Phật hỏi Tu Bồ Đề: "Này Tu Bồ Đề, ý ông thế nào? Ngày xưa khi Như Lai ở chỗ Phật Nhiên Đăng, có học được pháp bảo nào không?"

 

Tu Bồ Đề đáp: "Thưa không ạ. Hồi đó ngài chẳng học được gì cả."

 

Dịch ra ngôn ngữ đời thường là - Này Phật, ngài có vớ được bí kíp nào từ vị thầy cũ không?

 

Tu Bồ Đề bảo: Không, chẳng có gì hết.

 

Câu trả lời này mà đặt vào hoàn cảnh khác thì chắc là bị mắng là hỗn. Trước mặt thầy mà dám bảo chẳng học được gì cả sao?

 

Nhưng phản ứng của Phật thế nào? "Đúng vậy, đúng vậy." - Chuẩn lắm, nói rất đúng ý ta.

 

Rồi Phật lại hỏi tiếp: Bồ-tát có làm đẹp cho cõi Phật không? Có thực sự tồn tại một cái gọi là "thân thể to lớn" không?

 

Tu Bồ Đề lần lượt đáp: Không, không có. Không phải ông cố tình từ chối trả lời, mà vì ông thực sự nhìn thấu bản chất vấn đề.

 

Anh/chị thấy nó giống cái gì nào? Giống như một học sinh đang làm bài thi, thầy liên tục ra đề, và cậu học sinh này đáp đúng mọi câu. Nhưng đây không phải là kỳ thi kiểm tra "kiến thức". Đây là kỳ thi kiểm tra xem người học có bị chấp trước, dính mắc vào kiến thức hay không.

 

Cuối cùng, Phật kết luận một câu thế này: "Này Tu Bồ Đề, đừng có nghĩ là Như Lai có pháp gì để dạy người nhé."

 

Ngay cả Phật cũng tự nhận những lời ta nói ra cũng chỉ là cái bè để qua sông, là một công cụ tạm thời, không thể cứ ôm khư khư lấy nó mãi.

 

Tu Bồ Đề đã hiểu rõ điều này từ đầu chí cuối. Thế nên ông mới là người "giỏi giảng" thực sự, xứng đáng là người được Đức Phật đích danh khen ngợi.

Trong Kinh Kim Cương, có một đoạn kể rằng Tu Bồ Đề đã khóc.

 

Khi nghe đến đoạn này, hiểu thấu được ý nghĩa sâu xa, Tu Bồ Đề nước mắt đầm đìa, nghẹn ngào bật khóc rồi thưa rằng: "Thật là kỳ diệu, bạch Thế Tôn! Từ trước tới nay, con chưa từng được nghe một bộ kinh nào sâu sắc và chạm đến như vậy."

 

Một người đã đắc đạo, đáng lẽ ra không còn phiền muộn, đau khổ gì nữa. Thế nhưng nghe kinh đến nửa chừng, ông lại khóc nức nở.

 

Không phải vì đau buồn. Mà là cảm giác giống như có một điều bạn vẫn luôn lờ mờ cảm thấy nhưng không sao thốt nên lời, rồi bỗng có người nói hộ bạn một cách hoàn hảo. Rõ ràng rành mạch, không thừa một chữ, không thiếu một câu. Hỏi sao không xúc động cho được?

 

Người dịch thuở xưa dùng từ rất đắt: không chỉ là chảy nước mắt, mà là khóc thành tiếng, khóc nức nở giữa một hội lớn hơn ngàn người - một vị tu sĩ đã hơn tám mươi tuổi, bật khóc ngon lành như một đứa trẻ.

 

Nhưng chẳng ai chê cười ông cả. Vì ai ở đó cũng hiểu vì sao ông khóc. Thực ra, đọc đến đây, tôi cứ có một suy nghĩ kỳ quặc thế này: Vào khoảnh khắc Tu Bồ Đề rơi lệ, có lẽ ông còn thấu hiểu trọn vẹn cuốn kinh ấy hơn cả người nói ra nó.

 

Không phải là ông giỏi hơn Phật. Mà là vì khi Phật nói, ngài là "người truyền đạt". Còn Tu Bồ Đề là "người đón nhận". Một người đón nhận hoàn hảo là khi những gì họ nghe lọt vào tai, hòa làm một với tâm can của người nói.

Đó có lẽ là khoảnh khắc hiếm hoi nhất trong lịch sử giao tiếp của loài người - giữa người nói và người nghe, tâm hồn chạm nhau hoàn toàn không có chút hao hụt nào.

 

 

Tương truyền Tu Bồ Đề sinh ra trong một gia đình quý tộc giàu có ở thành Xá-vệ, nhưng ông lại chọn con đường buông bỏ để đi tu.

 

Trong số 10 vị đại đệ tử của Phật, Tu Bồ Đề có một tính cách rất lạ đó là ông chẳng bao giờ thích tranh đua với ai.

 

Người thì giỏi hùng biện, người thì thông minh xuất chúng, người thì thần thông quảng đại - ai nấy đều tỏa sáng rực rỡ, đi đến đâu cũng gây chú ý. Còn Tu Bồ Đề thì không.

 

Lật xem các sách kinh xưa, rất ít khi thấy ghi chép riêng về ông. Ông không giảng những bài kinh lớn, không khoe thần thông, không đi tranh cãi với ai, cũng chẳng đi hoằng pháp khắp nơi. Ông cứ lủi thủi, bình lặng ở một chỗ.

 

Thế nhưng, chính con người trầm lặng ấy lại được Phật đích thân gọi tên là người "giỏi giảng đạo" nhất trong Kinh Kim Cương. Lại có câu chuyện trong kinh Duy-ma-cật, khi Tu Bồ Đề đến thăm ngài Duy-ma-cật, ông đã bị mắng cho một trận tơi bời đến mức phải cầm thức ăn chạy mất dép. Có người hỏi sao không ở lại đôi co, ông đáp luôn: "Ông ấy nói đúng mà. Tôi có gì để mà cãi đâu."

 

Tính cách Tu Bồ Đề là thế đấy. Ông không phải không hiểu biết, mà là chẳng màng tranh chấp, hơn thua.

 

Trong kinh Phật có một danh hiệu dành riêng cho ông: "Vô tranh đệ nhất" - bậc nhất không tranh giành. Chữ "tranh" ở đây là tranh cãi, hơn thua. Trong lịch sử loài người, tìm được một người hoàn toàn không muốn tranh chấp với đời - thực sự hiếm như lông phượng vảy rồng.

 

Nói thật, tôi hay nghĩ nếu Tu Bồ Đề sống ở thời hiện đại, chắc ông chẳng bao giờ dùng mạng xã hội, không viết blog hay lên podcast đâu. Ông có lẽ sẽ chỉ sống ở một thị trấn nhỏ bình yên, ngày ngày làm việc của mình. Ai đến hỏi chuyện thì ông trò chuyện vài câu. Không ai tới thì ông cứ thong thả, tĩnh lặng mà sống.

 

Ông chẳng cần đi "hoằng pháp" ở đâu cả, bởi vì chính sự tồn tại của ông đã là đạo pháp rồi.

 

 

Ở đoạn cuối của Kinh Kim Cương, sau khi Phật giảng xong, kinh ghi lại: "Trưởng lão Tu Bồ Đề cùng các thầy tăng, ni, Phật tử tại gia, và tất cả chư thiên, loài người, A-tu-la... nghe Phật giảng xong đều vô cùng hoan hỉ, tin tưởng và làm theo."

 

Tên của Tu Bồ Đề được đặt đứng đầu tiên. Không phải theo kiểu "Xá Lợi Phất, Mục Kiền Liên, Tu Bồ Đề". Mà là xướng tên Tu Bồ Đề trước, rồi mới đến tất cả mọi người còn lại.

 

Tôi không biết người biên soạn kinh có dụng ý gì không. Nhưng tôi thích tin rằng, khi mọi người tụ họp lại để ôn lại những lời Phật dạy, ai nấy đều vẫn nhớ mãi tiếng khóc nghẹn ngào của Tu Bồ Đề vào ngày hôm ấy. Tiếng khóc ấy vang vọng lắm.

 

Vang đến mức một nghìn năm sau, khi Cưu-ma-la-thập ngồi ngẩn ngơ một mình ở Trường An, ngài vẫn văng vẳng nghe thấy. Vang đến mức hai nghìn năm sau, khi chúng ta giữa chốn đô thị xô bồ ngước nhìn trời cao, vẫn chợt nhớ rằng - Đã từng có một con người thực sự lắng nghe và thấu hiểu đến tận cùng một chân lý. Ông không nghe bằng tai, không hiểu bằng lý trí, mà thấu cảm bằng toàn bộ phần hồn của mình.