Phải sống như thế nào mới được gọi là ''viên mãn'' tới lúc chết đi, nghe Phật giải thích sẽ rõ!

Chắc hẳn bạn đã nghe qua rất nhiều lần từ “viên mãn”. Thành công viên mãn, kết thúc viên mãn, hoàn thành viên mãn... Nhất là trong những dịp trang trọng, người ta lại càng thích dùng từ này.

Một cuộc họp vừa khép lại, người dẫn chương trình liền bảo “Cuộc họp đã kết thúc viên mãn”, một dự án vừa xong xuôi, sếp lớn liền tuyên bố “Dự án đã hoàn thành viên mãn”. Nghe thì có vẻ lịch sự đấy, nhưng đôi khi lại mang mác câu nói xã giao, sáo rỗng.

 

Thế nhưng bạn có biết không? Trong Phật giáo, sự viên mãn lại là một khái niệm vô cùng sâu sắc. Nó không có nghĩa là “hoàn hảo không tì vết”, mà chỉ “công đức viên mãn” - tức là quá trình tu tập đã trọn vẹn, đường tu hành đã hoàn tất.

Hôm nay, chúng ta hãy cùng mổ xẻ xem: Rốt cuộc “viên mãn” trong Phật giáo mang ý nghĩa gì? Và tại sao nó không chỉ đơn thuần là sự “hoàn hảo”, nghe Đức Phật giải thích về sự viên mãn sẽ hiểu rõ.

 

 

Trước hết, hãy nói về chữ công đức. Trong nhà Phật, công đức chỉ năng lượng tích cực sinh ra từ việc tu hành. Bạn giữ giới, bạn có công đức giữ giới, bạn thiền định, bạn có công đức thiền định, bạn khai mở trí tuệ, bạn có công đức phát tuệ.

 

Hãy lưu ý kỹ, “công đức” hoàn toàn không giống với “phước đức”. Rất nhiều người thường hay đánh đồng hai khái niệm này.

“Phước đức” là quả báo tốt lành có được nhờ làm việc thiện - ví dụ như bạn đem tiền bố thí, mai sau sẽ được giàu sang, bạn phóng sinh cứu vật, mai sau sẽ được trường thọ. Đó là phước đức, thứ vẫn quẩn quanh và vận hành trong lục đạo luân hồi.

 

Còn “công đức” lại khác hẳn. Nó vượt lên trên cả phạm vi của hành động và kết quả. Bạn tu hành không phải để đổi lấy một mối lợi trước mắt, mà tu hành là để hướng đến sự giác ngộ. Sự chuyển hóa nội tâm đạt được qua quá trình tu tập ấy mới chính là “công đức”.

Do đó, “công đức viên mãn” có nghĩa là việc tu tập của bạn đã đạt đến độ chín muồi, trọn vẹn, không phải theo kiểu “tôi đã biết tuốt mọi thứ trên đời”, mà là “tình trạng tu dưỡng của tôi đã đến mức có thể tốt nghiệp được rồi”.

 

 

Hễ nghe đến hai chữ “viên mãn”, phần đông chúng ta lập tức nghĩ ngay đến sự hoàn hảo không tì vết, không một chút sơ hở.

Thực tế không phải vậy. Đức Phật giải thích về sự viên mãn nói rằng, “viên mãn” không đồng nghĩa với sự hoàn mỹ. Ngay cả Đức Phật cũng chẳng phải là một con người hoàn mỹ tuyệt đối - Ngài vẫn biết đau đầu, vẫn đổ bệnh, vẫn có lúc bị người đời chê trách.

 

Ý nghĩa cốt lõi của “viên mãn” chính là trọn vẹn và đầy đủ. Hãy tưởng tượng một đóa hoa, từ lúc còn là hạt giống bé nhỏ cho đến khi bừng nở rực rỡ, đó chính là một hành trình viên mãn.

Bông hoa ấy chưa chắc đã hoàn mỹ (nó có thể bị gió dập mưa vùi tơi tả), nhưng nó hoàn toàn trọn vẹn vì đã đi hết trọn vẹn vòng đời của chính mình.

Vì thế, “công đức viên mãn” không có nghĩa là bạn tự biến mình thành một vị thánh nhân hoàn hảo, mà là quá trình tu dưỡng của bạn đã đi qua đầy đủ các mốc quan trọng để bước vào một giai đoạn hoàn chỉnh.

 

 

Đức Phật sở dĩ trở thành bậc Đạo Sư là bởi công đức của Ngài đã thực sự viên mãn. Cụ thể, sự viên mãn ấy được thể hiện qua hai phương diện:

 

Một là “đoạn đức viên mãn” - mọi tâm tư ô trược, phiền não đều đã được cắt đứt tận gốc, tâm thức trở nên hoàn toàn thanh tịnh.

 

Hai là “trí đức viên mãn” - mọi nguồn cội trí tuệ đều đã được khai mở, thấu triệt tường tận bản chất của muôn vạn sự vật.

 

Hai yếu tố này hòa quyện lại tạo nên chân dung của Đức Phật: tâm tịnh lặng tuyệt đối và trí tuệ sáng ngời viên dung. Đây không phải là sự “hoàn hảo” theo nghĩa thông thường, mà là sự “trọn vẹn” ở mức cao nhất.

Bản thân Đức Phật khi còn tại thế vẫn là một con người bằng xương bằng thịt, Ngài vẫn thị hiện sinh lão bệnh tử (đó là phương tiện để độ hóa chúng sinh), nhưng sâu thẳm bên trong, nội tâm Ngài đã hoàn toàn giác ngộ.

 

 

Đối với người thực hành tâm linh, “viên mãn” được xem là một cái đích hướng tới - nhưng không phải là đích đến để trở thành một con người không góc chết, mà là mốc tu hành đến độ có thể tốt nghiệp.

 

Thế nào là đủ điều kiện “tốt nghiệp”? Tùy thuộc vào mỗi tông phái mà có những tiêu chuẩn riêng biệt. Chẳng hạn, Tịnh Độ tông quan niệm rằng chỉ cần bạn vãng sinh về thế giới Cực Lạc thì đã xem là viên mãn (bởi vì đặt chân đến đó, bạn sẽ tiếp tục được tu học cho đến ngày thành Phật).

Trong khi đó, Thiền tông lại cho rằng khi bạn đại ngộ, minh tâm kiến tính thì đã là viên mãn (dù sau khi ngộ đạo vẫn cần tiếp tục công phu “bảo nhiệm”).

Riêng Thiên Tái tông chủ trương phải chứng đắc đến cảnh giới “cứu cánh tức Phật” mới được công nhận là viên mãn. Như vậy, “viên mãn” không phải là một khuôn mẫu cứng nhắc, nó uyển chuyển thay đổi tùy theo phương pháp và trường phái tu tập của mỗi người.

 

 

Trong ngôn ngữ giao tiếp hằng ngày, viên mãn thường được hiểu theo nghĩa “suôn sẻ” và “trọn vẹn”. Một buổi hội thảo kết thúc viên mãn có nghĩa là mọi thứ diễn ra trôi chảy, những vấn đề cần trao đổi đã ngã ngũ, những quyết định cần đưa ra đã được thống nhất.

 

Ý nghĩa này thoạt nhìn có nét tương đồng với khái niệm “viên mãn” trong Phật giáo - đều hướng đến tính “trọn vẹn” và “hoàn tất”. Tuy nhiên, chữ “viên mãn” trong đời thường đôi khi bị khoác lên lớp vỏ bọc xã giao.

Bạn thốt lên câu kết thúc viên mãn chưa chắc vì trong lòng thực sự cảm thấy trọn vẹn, mà đôi khi chỉ để nói lời khách sáo cho phải phép.

Ngược lại, “viên mãn” theo nghĩa của Phật giáo không hề mang tính ngoại giao bề nổi. Đó là một trạng thái thực chứng - khi công phu tu dưỡng của bạn thực sự chạm đến ranh giới đó, bạn mới thực sự xứng đáng để “tốt nghiệp”.

 

Có một sự thật nghe qua có vẻ ngược đời nhưng lại vô cùng thấm thía: Đừng bao giờ chấp trước vào sự “viên mãn”. Tại sao vậy? Bởi vì “viên mãn” thực chất là một dòng chảy tiến hóa chứ không phải là điểm dừng chân cuối cùng.

 

Bạn nghĩ rằng hễ đạt được “công đức viên mãn” là mọi việc đã hạ màn, có thể buông xuôi nghỉ ngơi ư? Hoàn toàn sai lầm. Đức Phật sau khi công đức đã viên mãn vẫn tiếp tục bôn ba khắp chốn để độ hóa chúng sinh, vẫn miệt mài thuyết pháp ròng rã suốt bốn mươi chín năm trời.

Sự viên mãn của Ngài không mang ý nghĩa “tôi đã hoàn thành xong nhiệm vụ và giờ tôi được phép nghỉ ngơi”, mà là “tôi đã viên mãn để có đủ bản lĩnh dìu dắt và giúp đỡ người khác tốt hơn”.

 

Thế nên, đối với người tu nhân tích đức, viên mãn không phải là dấu chấm hết, mà là phát súng lệnh cho một hành trình mới mở ra. Điều này cũng giống như tấm bằng cử nhân đại học trên tay bạn - đó là sự viên mãn khép lại những năm tháng đèn sách.

Nhưng cuộc đời bạn không dừng lại ở đó, bạn vẫn phải bước tiếp ra ngoài xã hội. Hơn thế nữa, chính nhờ tấm bằng đó trong tay, bạn mới có đủ năng lực gánh vác những trách nhiệm to lớn hơn và làm được nhiều việc có ích hơn cho đời.

 

Ngay cả khi bạn không phải là người tu hành theo tôn giáo nào, triết lý “viên mãn” này vẫn mang lại những giá trị truyền cảm hứng mạnh mẽ. Khi chúng ta thực hiện một công việc nào đó, thế nào mới được gọi là “viên mãn”?

 

Đó không phải là việc ép mọi thứ phải hoàn mỹ không một hạt bụi, mà là cảm giác tự nhủ: “Tôi đã dốc hết sức lực, những gì cần làm đều đã làm trọn vẹn, còn kết quả ra sao tôi đều hoan hỉ đón nhận”.

Đây thực sự là một tâm thái sống vô cùng lành mạnh. Thay vì tự bóp nghẹt bản thân trong sự lo âu vì mải đuổi theo bóng dáng của sự hoàn hảo, bạn hãy học cách trân trọng sự trọn vẹn - nghĩa là đã làm hết khả năng và không để lại bất kỳ niềm ân hận nào.

 

Lấy ví dụ, khi bạn vô tình cãi vã và sứt mẻ tình cảm với một người bạn thân, rồi bạn tìm cách để hàn gắn. Thế nào là một cái kết “viên mãn” trong tình huống ấy?

Nó không nằm ở viễn cảnh cổ tích kiểu “chúng ta lại làm hòa và mọi thứ quay về như chưa từng có chuyện gì xảy ra” (điều đó quá viển vông), mà nằm ở chỗ: Những lời cần giãi bày tôi đã nói hết, những việc cần bù đắp tôi đã làm đủ, còn việc cậu ấy có mở lòng tha thứ hay không, tôi đã làm tròn bổn phận của mình rồi.

 

Đó mới chính là sự viên mãn đích thực - kết quả có thể không hoàn hảo như mơ ước, nhưng quá trình đi qua đã thực sự trọn vẹn và vẹn tròn trước lương tâm.