(Lichngaytot.com) Đức Phật chỉ ra nguyên nhân gia đình tan vỡ qua 4 điều quen thuộc: lời nói thô tục, hoang phí, dục vọng buông thả và keo kiệt. Cùng tìm hiểu để giữ gìn tổ ấm.
Có những gia đình bước vào cửa là thấy ấm áp. Bữa cơm đủ đầy tiếng cười, cha mẹ nhường nhịn nhau, con cái biết lễ phép. Cũng có những gia đình giàu có, nhà cao cửa rộng, nhưng không khí nặng nề như chực chờ một cơn bão. Mẹ chồng và nàng dâu nhìn nhau bằng ánh mắt dè chừng, vợ chồng nói chuyện bằng giọng mỉa mai, con cái lớn lên mà không ai dạy nổi.
Nhiều người trong chúng ta từng tự hỏi vì sao cùng là người một nhà mà có nơi êm ấm, có nơi lúc nào cũng sóng gió. Hơn 2.500 năm trước, Đức Phật đã chỉ ra rằng không có điều gì xảy ra ngẫu nhiên.
Mọi kết quả đều có nguyên nhân của nó, và gia đình cũng không ngoại lệ. Bài viết này sẽ cùng bạn đọc nhìn lại bốn nguyên nhân quen thuộc nhất khiến một mái nhà dần suy tàn, để biết đường mà tránh trước khi quá muộn.
1. Nhân quả là nguyên nhân của mọi nỗi khổ
Sau khi giác ngộ, Đức Phật Thích Ca Mâu Ni đã thuyết pháp suốt 49 năm. Mỗi đệ tử đến với Ngài mang một hoàn cảnh riêng. Người đang đau khổ vì mất con, người trăn trở vì làm ăn thất bại, người loay hoay vì vợ chồng bất hòa.
Với từng người, Ngài đều không đưa ra lời an ủi chung chung. Ngài chỉ rõ mối quan hệ nhân quả đứng sau hoàn cảnh ấy, để họ hiểu vì sao mình gặp điều này và cần thay đổi điều gì. Nhờ cách dạy đó, vô số người đã được giải tỏa hoang mang và từng bước đi đến tỉnh thức.
Nguyên lý ấy vẫn đúng cho mỗi gia đình hôm nay. Theo quan điểm Phật giáo, người trong một nhà được sống cùng nhau là nhờ duyên nghiệp đã vun trồng qua nhiều đời nhiều kiếp. Cha mẹ, vợ chồng, con cái đến với nhau không phải do tình cờ, mà là cùng chia sẻ một phần nghiệp chung. Vì thế, gia đình hạnh phúc hay đau khổ phần lớn là kết quả của cách mỗi người sống, nói và hành xử mỗi ngày.
Điều đáng mừng là nhân quả không chỉ giải thích nỗi khổ mà còn mở ra lối thoát. Nếu hiểu rõ nguyên nhân khiến gia đình rạn nứt, ta hoàn toàn có thể thay đổi nguyên nhân ấy để tạo ra kết quả tốt đẹp hơn.
2. Đức Phật chỉ ra nguyên nhân gia đình tan vỡ
Sau đây là bốn nguyên nhân gây lục đục gia đình mà mỗi người nên soi lại chính mình.
2.1 Lời nói thô tục, cay nghiệt
Phật giáo chia những việc làm của con người thành ba nhóm: thân, khẩu và ý. Thân là hành động, khẩu là lời nói, ý là suy nghĩ. Trong ba cửa ấy, lời nói là cửa mà ta dùng nhiều nhất mỗi ngày, và cũng là cửa dễ tạo nghiệp xấu nhất mà ít ai để ý.
Hãy thử nghĩ xem một ngày bạn nói bao nhiêu lời với người thân. Lời chào buổi sáng, câu hỏi đã ăn cơm chưa, lời nhắc nhở con học bài, lời góp ý với vợ hoặc chồng. Phần lớn những lời ấy ta nói mà không cân nhắc, vì nghĩ người trong nhà thì không cần giữ ý. Nhưng chính sự tùy tiện đó làm vết thương lòng tích tụ theo năm tháng.
Một người biết nói có thể làm ấm lòng người khác chỉ bằng một câu. “Anh vất vả rồi”, “Mẹ nghỉ đi, để con làm” là những lời không tốn đồng nào, nhưng đủ làm dịu cả một ngày mệt mỏi. Ngược lại, người không biết giữ miệng lại hay buông lời mỉa mai, quát tháo, chửi rủa, so sánh con mình với con người ta, hay nhắc lại lỗi cũ của người kia trong mỗi lần cãi vã. Những lời ấy như mũi kim nhỏ, mỗi lần đâm chỉ đau một chút, nhưng đâm nhiều lần thì vết thương không còn lành lại được.
Theo tinh thần được ghi lại trong kinh điển Phật giáo, người nói năng cay nghiệt, thô lỗ thì quả báo trực tiếp nhất là trong nhà thường xuyên có xung đột, cãi vã. Điều này đúng đến mức ta có thể kiểm chứng ngay trong đời sống. Một gia đình mà người này nói một câu, người kia đáp lại một câu còn gắt hơn, thì chỉ cần vài vòng là chuyện nhỏ hóa chuyện lớn. Nhà ấy làm sao có một ngày bình yên.
Điều cần nhớ là người nói lời cay độc không chỉ làm tổn thương người nghe mà còn tự làm hại mình. Mỗi lời thô tục thốt ra đều in dấu vào tâm trí, nuôi lớn sự nóng nảy và sân hận trong chính người nói. Lâu dần, họ trở thành người luôn bực bội, khó chịu và cô độc giữa chính gia đình mình.
Lời Phật dạy ở đây rất thiết thực. Muốn nhà êm ấm, hãy bắt đầu từ cái miệng của mình. Trước khi nói, hãy tự hỏi lời này có đúng không, có cần thiết không, và có làm người nghe dễ chịu hơn không. Nếu đang giận, hãy im lặng vài phút. Người xưa nói “một câu nhịn, chín câu lành” là vì vậy.
2.2 Hoang phí, không biết trân trọng những gì đang có
Ông bà ta có câu “tiết kiệm vun đắp đức hạnh”. Câu nói ấy ngắn gọn nhưng chứa một đạo lý sâu xa. Tiết kiệm không chỉ là chuyện giữ tiền, mà còn là thái độ biết quý trọng thành quả lao động, biết ơn những gì mình đang được hưởng.
Một người hoặc một gia đình đã quen thói tiêu xài phung phí, ăn chơi vô độ, mua sắm không nghĩ đến ngày mai thì dù của cải có nhiều đến đâu cũng khó giữ được lâu. Núi vàng cũng có ngày cạn nếu chỉ có chỗ chi ra mà không có sự gìn giữ.
Nhưng điều mất đi đầu tiên không phải là tiền, mà là đức hạnh. Người hoang phí thường không hiểu được sự nhọc nhằn đằng sau mỗi đồng tiền, nên khó biết thương người làm ra nó. Họ coi mọi thứ là đương nhiên, ít biết ơn cha mẹ, vợ chồng, người lao động bên cạnh mình.
Hơn nữa, họ thường sống như trong một ngôi nhà kính, nghĩ rằng cuộc đời cứ êm đềm như thế mãi. Nhưng Phật dạy rằng mọi sự đều vô thường. Hôm nay đủ đầy, ngày mai có thể thiếu thốn. Hôm nay khỏe mạnh, ngày mai có thể bệnh tật.
Một người từng nói với nhau rằng khi đang đứng trên sân khấu rực rỡ, hãy nghĩ đến lúc mình rời đi. Ý nghĩa là ngay cả lúc đang ở đỉnh cao, ta cũng nên giữ thói quen cần kiệm, để khi gió đổi chiều không bị hoảng loạn, không bị đổ vỡ.
Trong thực tế, rất nhiều gia đình rạn nứt không phải vì thiếu tình cảm mà vì tiền bạc. Người này tiêu xài không kiểm soát, người kia lo lắng, nghi ngờ, rồi hai bên bắt đầu trách móc nhau. Những khoản nợ chồng chất làm bầu không khí trong nhà căng như dây đàn. Khi gió bão ập đến mà không có sự dự phòng, mỗi người lại quay sang đổ lỗi cho nhau, và tình nghĩa vợ chồng bị bào mòn dần.
Vì thế, sống biết đủ, biết quý những gì mình có là cách bảo vệ hạnh phúc rất vững chắc. Dạy con biết quý cơm áo, biết ơn từng bát cơm trên bàn, chính là gieo cho con một nền tảng đạo đức mà không của cải nào mua được. Cần kiệm không có nghĩa là bủn xỉn. Đó là sự khôn ngoan để gia đình đứng vững qua những thăng trầm của cuộc đời.
2.3 Dục vọng dâng trào, vượt qua giới hạn đạo đức
Nguyên nhân thứ ba khiến gia đình suy tàn là khi dục vọng trong lòng không còn được kiềm chế. Phật dạy lòng ham muốn của con người vốn không có đáy. Có một thì muốn hai, có hai thì muốn mười. Điều kiện càng đầy đủ, cái tôi càng lớn, tâm so sánh càng mạnh, và ta càng dễ bị cuốn vào những thứ không thật sự cần.
Xã hội hôm nay có nhiều cám dỗ hơn bao giờ hết. Đặc biệt ở những gia đình có điều kiện kinh tế khá giả mà thiếu nền tảng đạo đức, con cái dễ sa vào lối sống hưởng thụ. Người ta thường gọi họ là thế hệ thứ hai của những nhà giàu hay nhà quyền thế. Lớn lên trong đủ đầy nhưng không được dạy về giới hạn, về sự biết ơn, về trách nhiệm với người khác, họ dễ đi lạc đường. Khi mọi thứ đến quá dễ dàng, họ không còn biết đâu là điểm dừng.
Điều này không chỉ đúng với con cái mà cũng đúng với người lớn. Một người chồng thành đạt có thể bị cuốn vào những mối quan hệ ngoài luồng. Một người vợ có thể bị cuốn vào cuộc chạy đua phô trương, so bì. Khi sợi dây kiềm chế bên trong biến mất, họ dễ dàng vượt qua những ranh giới mà trước đây chưa từng nghĩ đến.
Từ những hành vi sai trái nhỏ, họ có thể trượt dần đến những việc làm trái đạo lý, thậm chí vi phạm pháp luật. Hậu quả không chỉ dừng ở bản thân họ, mà kéo cả gia đình xuống theo: danh dự mất đi, lòng tin tan vỡ, những người ở lại phải gánh chịu nỗi đau.
Chính vì vậy, Phật giáo đặt nặng việc giữ giới. Giới không phải là xiềng xích mà là hàng rào bảo vệ. Giống như người đi trên con đường núi có lan can, người có giới hạn đạo đức rõ ràng sẽ không dễ ngã. Mỗi người trong nhà, đặc biệt là cha mẹ, cần tự soi lại mình: ta có đang đặt ra giới hạn cho bản thân không, ta có đang dạy con biết điểm dừng không?
Cách dạy hiệu quả nhất không nằm ở những bài giảng dài dòng mà ở tấm gương hằng ngày. Con cái nhìn cha mẹ sống thế nào thì học theo thế ấy. Một gia đình mà cha mẹ biết sống chừng mực, thủy chung, trung thực thì con cái tự nhiên lớn lên với những giá trị ấy.
2.4 Keo kiệt, bủn xỉn, không biết bố thí
Nguyên nhân thứ tư thoạt nghe có vẻ trái ngược với điều thứ hai. Một bên là hoang phí, một bên là keo kiệt. Nhưng thực ra cả hai đều là biểu hiện của một cái tâm thiếu cân bằng. Người hoang phí không biết trân trọng, còn người keo kiệt không biết sẻ chia. Cả hai đều khiến phước đức trong nhà cạn dần.
Theo quan điểm nhân quả của Phật giáo, điều kiện đầu tiên để nhận được phước lành là biết cho đi. Gieo hạt thì mới có mùa gặt. Một người cứ giữ khư khư mọi thứ cho riêng mình, không dám giúp ai, không chịu san sẻ thì khác nào người có ruộng mà không chịu gieo giống. Ruộng ấy dù tốt đến đâu cũng chỉ là đất trống.
Hãy nhìn những người thành công và có cuộc sống đủ đầy quanh ta. Chắc chắn họ đã trải qua một quá trình lao động và đấu tranh gian khổ. Nhưng ngoài sự chăm chỉ, ta thường thấy ở họ một điểm chung: lòng nhân hậu, sự tử tế và sẵn lòng giúp đỡ người khác. Họ cho đi không phải để nhận lại, nhưng tự nhiên điều tốt lành lại tìm đến họ. Càng cho đi, càng nhận được. Đây là quy luật tự nhiên, một nguyên tắc không bao giờ thay đổi.
Bố thí không chỉ là chuyện tiền bạc. Một lời động viên người đang buồn, một bữa cơm chia cho người khó khăn, một chút thời gian lắng nghe người già trong nhà, một sự nhường nhịn trong cuộc tranh cãi, tất cả đều là bố thí. Người biết cho đi theo nhiều cách thì lòng rộng mở, dễ thông cảm, và gia đình họ cũng nhờ đó mà ấm áp.
Ngược lại, gia đình keo kiệt thường sống trong sự tính toán, so đo. Con dâu tính từng đồng với mẹ chồng, anh em tính từng chút với nhau, vợ chồng giấu giếm nhau chuyện tiền bạc. Khi lòng đã đóng lại thì tình thân cũng nguội dần. Của cải có thể giữ được, nhưng người thân thì xa mất.
3. Gia đình hạnh phúc bắt đầu từ mỗi thành viên
Người ta vẫn nói “nước có quốc pháp, nhà có gia quy”. Mỗi gia đình đều có những nề nếp riêng, và hạnh phúc của cả nhà gắn liền với từng người trong đó. Không ai có thể xây được một mái ấm một mình, nhưng chỉ cần một người thay đổi theo hướng tốt, bầu không khí trong nhà cũng có thể dần khác đi.
Đặc biệt, cha mẹ là người đặt nền móng cho gia phong. Con cái không nghe lời ta nói nhiều bằng việc chúng nhìn ta sống. Khi cha mẹ giữ gìn lời nói, sống tiết kiệm mà biết sẻ chia, có kỷ luật với chính mình, thì con cháu tự nhiên thấm nhuần những điều ấy. Một truyền thống tốt đẹp, một khi đã được xây dựng, sẽ trở thành tài sản quý nhất mà ta có thể để lại cho đời sau.
Dưới đây là ba việc nhỏ mà mỗi người có thể bắt đầu ngay hôm nay:
- Giữ lời nói như giữ báu vật: Mỗi ngày hãy tập nói ít nhất một lời tử tế với người thân, và tập im lặng khi cơn giận đang lên. Chỉ cần kiên trì vài tháng, bạn sẽ thấy không khí trong nhà đổi khác.
- Sống biết đủ và biết ơn: Trước mỗi bữa ăn, hãy nhớ đến người đã làm ra nó. Dạy con quý trọng cơm áo, quý trọng sức lao động. Khi tâm biết đủ thì lòng ít tham, nhà ít tranh chấp.
- Mở lòng sẻ chia: Dù là một việc nhỏ như giúp hàng xóm, thăm người ốm, nhường nhịn người nhà, hãy làm với tấm lòng chân thành. Phước lành không đến từ những việc lớn lao mà từ sự kiên trì làm điều tốt mỗi ngày.
Lời kết:
Đức Phật dạy rằng mọi sự đều có nhân và có quả. Một gia đình tan vỡ hiếm khi vì một biến cố bất ngờ, mà thường là kết quả của những thói quen nhỏ được lặp đi lặp lại trong thời gian dài: những lời nói cay nghiệt, thói hoang phí, lòng ham muốn không kiềm chế, và sự keo kiệt thiếu sẻ chia. Bốn điều này nghe quen thuộc đến mức ta dễ xem nhẹ, nhưng chính vì quen thuộc mà chúng càng nguy hiểm.
Tin vui là nhân quả cũng đúng theo chiều ngược lại. Khi ta chọn nói lời hòa nhã, sống cần kiệm, giữ gìn đạo đức và mở lòng cho đi, ta đang gieo những hạt giống tốt cho gia đình mình. Hạt giống ấy có thể chưa nở hoa ngay, nhưng chắc chắn sẽ có ngày kết trái.
Nếu bài viết này làm bạn chạm đến điều gì, hãy bắt đầu từ một việc nhỏ ngay trong bữa cơm tối nay: một lời dịu dàng, một sự nhường nhịn, một nụ cười. Hạnh phúc gia đình không ở đâu xa, mà nằm trong cách mỗi người chúng ta đối xử với nhau mỗi ngày.