Rốt cuộc "Cứu khổ cứu nạn" của Quan Thế Âm Bồ Tát có nghĩa là gì? Ai gặp khó khăn hãy áp dụng liền

 

Nội dung cốt lõi của kinh Phổ Môn tóm gọn trong một câu: Chúng sinh gặp bất kỳ khổ nạn nào, chỉ cần thành tâm xưng niệm hồng danh Quan Thế Âm Bồ Tát, thì Bồ Tát sẽ đến giúp đỡ.

 

Kinh văn liệt kê đủ loại khổ nạn: hỏa tai, thủy tai, gió bão, đao kiếm, quỷ dữ, giặc cướp... Những điều này trong xã hội cổ đại đều là hiểm họa đe dọa cuộc sống thực tế - nhà bị lửa thiêu rụi, lội sông lật thuyền, đi đường gặp sơn tặc, đều là chuyện có thể xảy ra bất cứ lúc nào.

Sự ''cứu khổ cứu nạn'' của Quan Âm Bồ Tát thể hiện qua các chữ "tùy loại hóa thân, tầm thanh cứu khổ" - chúng sinh ở đâu chịu khổ, Bồ Tát liền đến đó, chúng sinh cần phương thức gì để được cứu, Bồ Tát liền dùng phương thức ấy mà cứu độ.

 

Ở đây có một khái niệm cần làm rõ: Sự cứu độ của Quan Âm Bồ Tát không giống như thần linh ban ơn kiểu bạn muốn gì cho nấy.

Phật giáo giảng về nhân duyên, sự xuất hiện của khổ nạn có nhân duyên riêng của nó, bạn xưng niệm hồng danh Quan Âm Bồ Tát, sự gia hộ của Bồ Tát chính là một trợ duyên giúp bạn vượt qua cửa ải khó khăn, chứ không phải khổ nạn tự dưng biến mất hay cứ niệm kinh là tai nạn tự động rút lui.

 

Nguyện lực của Quan Âm Bồ Tát giống như một chiếc "bộ khuếch đại tín hiệu", bạn phát ra tín hiệu cầu cứu tới Bồ Tát, Bồ Tát giúp bạn phóng đại tín hiệu ấy lên để bạn nhận được phản hồi nhanh hơn và rõ ràng hơn.

Cách nói này chưa chắc hoàn toàn chính xác, nhưng làm một phép ẩn dụ thì nó hợp lý hơn rất nhiều so với kiểu hiểu "cứ niệm Quan Âm Bồ Tát là có tất cả mọi thứ".

 

Trong Phật giáo còn có một câu rất quan trọng: "Là sa-bà thế giới, thanh, hương, vị, xúc, pháp, thượng vô hữu trần, huống đa phi pháp."

Câu này nghĩa khá sâu, liên quan đến cảnh giới mà Quan Âm Bồ Tát đã chứng đắc, ở đây chúng ta không bàn sâu nữa. Quan Âm Bồ Tát có thể cứu khổ cứu nạn là bởi tâm từ bi và trí tuệ của Ngài đã đạt đến một tầng rất cao, Ngài không phải là một chiếc máy ATM có cầu có ứng, mà là một hành giả từ bi được chống đỡ bởi trí tuệ viên mãn.

 

 

Trong kinh Phổ Môn còn có một chi tiết rất thú vị - mở đầu phẩm này là Bồ Tát Vô Tận Ý đứng lên thỉnh pháp Phật Đà. Bồ Tát Vô Tận Ý hỏi Phật Đà rằng: Quan Âm Bồ Tát tu hành như thế nào? Tại sao Ngài lại có thể dùng vô số phương tiện uy lực để cứu độ chúng sinh như vậy?

 

Phật Đà bèn để Quan Âm Bồ Tát hiện thân thuyết pháp, giới thiệu mọi công đức và nguyện lực của mình.

 

Cảnh tượng thỉnh pháp này trong ngữ cảnh Phật giáo gọi là "vấn đáp quyết trạch", là cấu trúc thường gặp trong kinh điển. Nhưng nó có một ý nghĩa thực tế: Nó cho thấy lòng từ bi của Quan Âm Bồ Tát không phải là điều do Phật Đà đơn phương tuyên bố kiểu "đây là quy định của chúng ta", mà là qua một quá trình xác nhận đệ tử hỏi, Phật Đà đáp.

Sự xác nhận này đem lại niềm tin lớn lao hơn cho những người tu hành sau này, đây không phải là câu chuyện do ai đó bịa ra, mà là sự thật được Phật Đà tận miệng chứng thực.

 

Vai trò của Bồ Tát Vô Tận Ý cũng rất đáng chú ý. Ngài đại diện cho những người tu hành "chưa hoàn toàn giác ngộ" nhưng lại rất tinh tấn. Câu hỏi của ngài đại diện cho nỗi băn khoăn của người tu hành bình thường: "Tôi cũng rất muốn từ bi, nhưng tôi không làm được như Quan Âm Bồ Tát, phải làm sao đây?"

Câu trả lời của Phật Đà là: Trước tiên hãy hiểu rõ phương pháp, rồi sau đó đem ra thực hành. Trình tự này trong hệ thống tu học của Phật giáo là vô cùng cơ bản - tin, hiểu, hành, chứng.

Bạn cần tin rằng phương pháp này có hiệu quả, rồi đi tìm hiểu lý đạo của nó, sau đó thực hành, cuối cùng mới có thể thân chứng.

 

 

Trong kinh Phổ Môn có một đoạn đặc biệt dài, liệt kê đủ mọi thân phận mà Quan Âm Bồ Tát có thể hóa hiện. Danh sách này đếm ra là ba mươi ba thân, từ Phật thân, Bích-chi-phật thân, Thanh-văn thân, cho đến Phạm Vương thân, Đế Thích thân, Tự Tại Thiên thân, xuống nữa thì có Trưởng giả thân, Cư sĩ thân, Tể quan thân, Bà-la-môn thân, Tỳ-kheo thân, Tỳ-kheo-ni thân... kéo dài đến Đồng nam thân, Đồng nữ thân, Thiên Long Bát Bộ thân, cuối cùng là "Chấp Kim Cang thần thân".

 

Cách nói "33 thân" này không có nghĩa là Quan Âm Bồ Tát có 33 bộ dạng cố định, mà là dùng ba mươi ba loại hình để khái quát tất cả những hoàn cảnh mà Bồ Tát có thể xuất hiện.

Chúng sinh có muôn hình vạn trạng, lòng từ bi của Bồ Tát là "không có gương mặt cố định" - bạn cần hình tướng gì để được độ, Bồ Tát liền hiện hình tướng đó để đến gặp bạn.

 

Thiết lập này về mặt logic rất khéo léo, nhưng ý nghĩa thực sự của nó không nằm ở con số, mà nằm ở một cách duy nghĩ. Lòng từ bi của Quan Âm Bồ Tát không mang tính chọn lọc, không hề kén cá chọn canh. Ai đến cũng giúp, hiện thân thành hình thái nào cũng được, đó mới là ý nghĩa thực sự của hai chữ "Phổ Môn".

 

Trong cuộc sống thực tế, kỳ thực chúng ta cũng có thể học theo cách tư duy này. Có những người khi giúp người khác thì kén chọn, đối phương địa vị xã hội cao, tôi giúp nhiệt tình hơn chút, đối phương là kẻ lang thang, có lẽ chẳng mấy mặn mà.

Không phải nói ai cũng phải làm thánh nhân, mà là tấm gương Quan Âm Bồ Tát gợi mở cho chúng ta: Người cần được giúp đỡ nhất, thường lại chính là những kẻ trông có vẻ tầm thường nhất.

 

 

Điểm làm người ta cảm động nhất ở kinh Phổ Môn chính là phương pháp tu hành mà nó đưa ra vô cùng đơn giản - đó là xưng niệm hồng danh Quan Âm Bồ Tát.

 

Không cần ngồi thiền, không cần biết tiếng Phạn, không cần có học thức, thậm chí đến chữ cũng không cần biết. Bạn chỉ cần niệm "Nam mô Quan Thế Âm Bồ Tát", niệm được một câu hay một câu, niệm một tiếng có công đức của một tiếng ấy.

Kinh văn có nói: "Nghe tên và thấy thân, tâm niệm không luống qua." Nghe thấy hồng danh của Quan Âm Bồ Tát, hoặc nhìn thấy hình tượng của Quan Âm Bồ Tát, trong tâm khởi lên một niệm, bản thân niệm ấy đã mang ý nghĩa rồi.

 

Pháp môn tu hành cực giản này trong Phật giáo được gọi là "Dị hành đạo". So với những pháp môn đòi hỏi phải tu tập năm tháng dài đằng đẵng mới thấy hiệu quả, việc niệm hồng danh Quan Âm Bồ Tát hầu như không có ngưỡng cửa.

Nhiều người dân bình thường có lẽ cả đời chẳng đọc nổi mấy cuốn sách, nhưng điều đó chẳng hề cản trở việc họ niệm hồng danh Quan Âm Bồ Tát. Sự bình đẳng này, trong vô số pháp môn của Phật giáo, là một phẩm chất vô cùng trân quý.

 

Người hiện đại khi học Phật đôi khi rất dễ mắc một bệnh: Cứ nghĩ mọi thứ quá phức tạp. Luôn cảm thấy phải hiểu rất nhiều Phật lý, phải niệm rất nhiều chú, phải ngồi thiền thật lâu, thì mới được tính là "chăm chỉ học Phật". Đạo lý của kinh Phổ Môn cho chúng ta thấy rằng: Đôi khi những điều đơn giản nhất, lại chính là điều đúng đắn nhất.

 

 

Nói nhiều như vậy rồi, cuối cùng chúng ta hãy cùng bàn xem người hiện đại đọc kinh Phổ Môn thì có thể ứng dụng ra sao.

 

Cách ứng dụng thứ nhất, chính là cách truyền thống nhất: Gặp khổ nạn thì thành tâm niệm Quan Âm Bồ Tát. Điều này không có nghĩa là bạn niệm xong thì mọi vấn đề biến mất, mà là trong khổ nạn có một điểm tựa, tác dụng ổn định tâm lý con người là có thật.

Đôi khi con người ta đưa ra phán đoán trong sự sợ hãi và hoảng loạn thường sẽ là sai lầm. Niệm Quan Âm Bồ Tát chí ít có thể khiến con người ta tạm thời bình tĩnh lại, bình tĩnh rồi thì mới có khả năng đưa ra quyết định lý trí hơn.

 

Cách ứng dụng thứ 2, là coi nó như một "cuốn sách giáo khoa về lòng từ bi" để đọc. Quan Âm Bồ Tát được mô tả trong kinh Phổ Môn là vô cùng từ bi, vô cùng bao dung, vô cùng linh hoạt.

Đọc bộ kinh này là để chúng ta tưởng tượng xem: Nếu mình là Quan Âm Bồ Tát, mình sẽ làm thế nào? Câu trả lời có lẽ không phải là kiểu "có cầu có ứng" đơn giản, mà là "hết sức mình để giúp đỡ, rồi thuận theo nhân duyên hòa hợp của kết quả".

 

Cách ứng dụng thứ 3, là coi việc đọc kinh Phổ Môn như một bài tập tịnh tâm. Tìm một khoảng thời gian yên tĩnh, đọc qua kinh Phổ Môn một lần, đọc xong ngồi yên một lúc, chẳng nghĩ ngợi gì cả. Trạng thái "vô sự" ngắn ngủi này, thực ra rất có ích cho sức khỏe tâm lý của người hiện đại.

 

Còn về điều mà rất nhiều người quan tâm - "Niệm Quan Âm Bồ Tát và niệm Phật A Di Đà có gì khác nhau?", thực ra đây là hai pháp môn khác nhau, chứ không phải mối quan hệ đối lập. Có các vị Tổ sư đề chủ trương "Quan Âm niệm", có các vị Tổ sư chủ trương "Di Đà niệm", mỗi bên đều có truyền thừa và đạo lý riêng.

Trong kinh Phổ Môn quả thực không nói niệm Quan Âm Bồ Tát có thể vãng sinh Tây phương Cực Lạc, nhưng cũng không nói là không thể. Một pháp môn có sở trường của một pháp môn, đem chúng ra đối lập với nhau thì chẳng có ý nghĩa gì.

 

Hồng danh của Quan Âm Bồ Tát đã thấm sâu vào ngôn ngữ trong dân gian Trung Quốc từ lâu - những từ ngữ như "có cầu tất ứng", "đại từ đại bi", "cứu khổ cứu nạn" đều bắt nguồn từ mảnh đất văn hóa tín ngưỡng Quan Âm. Điều này cho thấy bộ kinh này, vị Bồ Tát này, đã cắm rễ sâu vào đời sống của người Trung Hoa rồi. Cái gốc ấy rễ sâu lắm.