(Lichngaytot.com) Căn cứ vào mỗi cá nhân, câu trả lời sẽ khác nhau. Do căn cơ và tập khí của mỗi người không giống nhau, con đường mà họ cảm thấy khó nhất cũng sẽ khác nhau. Cụ thể là gì?
Bát Chánh Đạo là hệ thống phương pháp thực hành cốt lõi nhất trong triết học Ấn Độ cổ đại, đồng thời cũng là nội dung cụ thể của “Đạo” trong “Khổ, Tập, Diệt, Đạo” (Tứ Diệu Đế). Bậc Giác Ngộ cổ đại trong lần thuyết giảng đầu tiên đã giảng về phương pháp này.
Bát Chánh Đạo còn được gọi là Trung đạo, không khổ hạnh, cũng không phóng dật, là một con đường thực hành trung dung, không lệch lạc.
Vậy 8 con đường của Bát Chánh Đạo cụ thể là gì? Con đường nào khó thực hiện nhất trong Bát Chánh Đạo? Và tại sao nói đây là Trung đạo?
 |
I. Ý nghĩa của Bát Chánh Đạo
Bát Chánh Đạo có nghĩa gốc là “con đường của 8 vị thánh”, tức là 8 con đường mà chỉ những người thực sự thấu hiểu mới có thể đi.
Bát Chánh Đạo bao gồm: Chánh kiến, Chánh tư duy, Chánh ngữ, Chánh nghiệp, Chánh mạng, Chánh tinh tấn, Chánh niệm, Chánh định.
8 con đường này có thể quy về “Ba sự rèn luyện” (Tam học) là Giới, Định, Tuệ, cụ thể như sau:
- Giới học (Rèn luyện về lời nói và hành vi): Chánh ngữ, Chánh nghiệp, Chánh mạng.
- Định học (Rèn luyện về tâm trí): Chánh tinh tấn, Chánh niệm, Chánh định.
- Tuệ học (Rèn luyện về sự thấu hiểu): Chánh kiến, Chánh tư duy.
Nói cách khác, Bát Chánh Đạo chính là sự triển khai cụ thể của “Tam học”.
II. 8 con đường của Bát Chánh Đạo cụ thể là gì?
1. Chánh kiến
“Chánh kiến” là thấy biết đúng đắn, nhận thức đúng đắn.
Cụ thể, Chánh kiến là nhận thức được Khổ, Tập, Diệt, Đạo: nhận thức được tác động của hành vi (hành vi tốt mang lại kết quả tốt, hành vi xấu mang lại kết quả xấu); nhận thức được duyên khởi (mọi hiện tượng sinh ra do điều kiện hội tụ, không có bản chất cố định bất biến); nhận thức được vô sự (vô tịnh, vô ngã - không có một cái “tôi” cố định bất biến).
Chánh kiến là nền tảng của Bát Chánh Đạo và cũng là cơ sở của việc thực hành. Chỉ khi có Chánh kiến mới có thể có tư duy, lời nói và hành vi đúng đắn. Nếu không có Chánh kiến, các sự thực hành khác đều là mù quáng, thậm chí có thể đi lệch hướng.
Chánh kiến tương ứng với “Tuệ học”, là nền tảng của Tuệ học.
2. Chánh tư duy
Chánh tư duy còn gọi là “Chánh chí” hay “Chánh tư”, tức là suy nghĩ đúng đắn, chí hướng đúng đắn.
Cụ thể, Chánh tư duy là rời xa Tham, Sân, Si, suy nghĩ về những đạo lý đúng đắn và khởi phát ý nguyện giúp đỡ người khác.
Chánh tư duy là sự nối tiếp của Chánh kiến, khi đã thấy biết đúng đắn thì sẽ có suy nghĩ đúng đắn. Chánh tư duy chuyển hóa Chánh kiến thành chí hướng và động lực nội tâm.
Chánh tư duy cũng tương ứng với “Tuệ học”, là sự thực hành của Tuệ học.
3. Chánh ngữ
Chánh ngữ là lời nói đúng đắn.
Cụ thể, Chánh ngữ là không vọng ngữ (không nói dối), không ác khẩu (không nói lời thô tục, chửi rủa), không lưỡng thiệt (không nói lời đâm thọc, đâm hông), không ỷ ngữ (không nói lời hoa mỹ rỗng tuếch, thêu dệt, vô nghĩa).
Chánh ngữ là sự rèn luyện về lời nói, bằng cách quy chuẩn lời nói của bản thân để không tạo nghiệp miệng xấu và tích lũy những ảnh hưởng tốt từ lời nói.
Chánh ngữ tương ứng với “Giới học”, là một phần của Giới học.
4. Chánh nghiệp
Chánh nghiệp còn gọi là “Chánh hành”, tức là hành vi đúng đắn, sự nghiệp đúng đắn.
Cụ thể, Chánh nghiệp là không sát sinh (không làm hại sự sống), không trộm cắp (không lấy đồ của người khác), không tà dâm (không thực hiện hành vi tình dục bất chính).
Chánh nghiệp là sự rèn luyện về hành vi”, bằng cách quy chuẩn hành vi của bản thân để không tạo nghiệp xấu và tích lũy những ảnh hưởng tốt từ hành vi.
Chánh nghiệp cũng tương ứng với “Giới học”, là một phần của Giới học.
5. Chánh mạng
Chánh mạng là phương thức sống đúng đắn, phương kế sinh nhai đúng đắn.
Cụ thể, Chánh mạng là nuôi sống bản thân bằng phương tiện chân chính, không làm những nghề nghiệp gây hại cho chúng sinh (như sát sinh, trộm cắp, lừa đảo, buôn bán ma túy, buôn bán vũ khí...).
Chánh mạng là sự rèn luyện về cuộc sống, bằng cách quy chuẩn lối sống để không tạo nghiệp xấu và tích lũy ảnh hưởng tích cực.
Chánh mạng cũng tương ứng với “Giới học”, là một phần của Giới học.
6. Chánh tinh tấn
Chánh tinh tấn còn gọi là “Chánh phương tiện” hay “Chánh cần”, tức là sự nỗ lực đúng đắn, sự siêng năng đúng đắn.
Cụ thể, Chánh tinh tấn là nỗ lực dứt ác làm thiện, nỗ lực diệt trừ việc ác đã sinh, nỗ lực ngăn ngừa việc ác chưa sinh, nỗ lực làm sinh khởi việc thiện chưa sinh, nỗ lực phát triển việc thiện đã sinh. Đây gọi là “Tứ chánh cần”.
Chánh tinh tấn là sự rèn luyện về sự nỗ lực, thông qua nỗ lực đúng đắn để dứt ác làm thiện, tiến bộ và trưởng thành.
Chánh tinh tấn tương ứng với “Định học”, là nền tảng của Định học (chỉ khi nỗ lực mới có thể tu định).
7. Chánh niệm
Chánh niệm là suy nghĩ, ý niệm đúng đắn, sự ghi nhớ đúng đắn.
Cụ thể, Chánh niệm là ghi nhớ những đạo lý đúng đắn (Khổ, Tập, Diệt, Đạo; duyên khởi; vô ngã...), duy trì sự chú niệm đúng đắn (Tứ niệm xứ: Thân, Thọ, Tâm, Pháp), không tưởng tượng viển vông, không bị những phiền não nội tâm lôi kéo.
Chánh niệm là sự rèn luyện về tâm, bằng cách giữ chánh niệm để tâm không vọng tưởng, không bị phiền não lôi kéo, dần trở nên thanh tịnh.
Chánh niệm cũng tương ứng với “Định học”, là cốt lõi của Định học (Chánh niệm là chìa khóa tu định).
8. Chánh định
Chánh định là sự tập trung đúng đắn, trạng thái chú tâm đúng đắn.
Cụ thể, Chánh định là thực hành rèn luyện sự tập trung, tâm chuyên nhất, không tán loạn, cuối cùng đạt đến trạng thái an lạc hoàn toàn.
Nói cách đơn giản hơn, Chánh định là sự rèn luyện về sự tập trung, thông qua thực hành tập trung để tâm an định, không xao nhãng, đạt đến sự tĩnh lặng.
Chánh định tương ứng với “Định học”, là cảnh giới cao nhất của Định học.
Xem thêm:
Lợi ích của Bát chánh đạo: Cứu rỗi ta khỏi vũng bùn của khổ đau và chấp cánh cho ước mơ cao đẹp
Có thể nói lợi ích của Bát chánh đạo không thể nghĩ bàn, quan trọng là chúng ta thực hành tới đâu thì được hưởng lợi tới đó, nếu chưa đạt được như nguyện vọng
Xem thêm:
Lợi ích của Bát chánh đạo: Cứu rỗi ta khỏi vũng bùn của khổ đau và chấp cánh cho ước mơ cao đẹpCó thể nói lợi ích của Bát chánh đạo không thể nghĩ bàn, quan trọng là chúng ta thực hành tới đâu thì được hưởng lợi tới đó, nếu chưa đạt được như nguyện vọng
III. Con đường nào khó thực hiện nhất trong Bát Chánh Đạo?
Căn cứ vào mỗi cá nhân, câu trả lời sẽ khác nhau. Do căn cơ và tập khí của mỗi người không giống nhau, con đường mà họ cảm thấy khó nhất cũng sẽ khác nhau.
Tuy nhiên, nhìn chung có một số con đường tương đối khó thực hiện:
 |
1. Chánh kiến khó nhất
Chánh kiến là nền tảng của Bát Chánh Đạo và cũng là điều khó nhất.
Bởi vì Chánh kiến đòi hỏi sự thấu hiểu thực sự về Khổ, Tập, Diệt, Đạo, về tác động của hành vi, duyên khởi, vô ngã...
Đây là những đạo lý sâu sắc cần có thời gian dài học hỏi, suy ngẫm và thực hành chứ không thể đạt được trong một sớm một chiều. Nhiều người học rất lâu nhưng Chánh kiến vẫn chưa vững chắc, thậm chí bị lệch lạc.
2. Chánh niệm khó nhất
Chánh niệm là “giữ ý niệm đúng đắn, không vọng tưởng”, điều này cực kỳ khó.
Tâm của chúng ta từng giây từng phút đều phát sinh vọng tưởng, bị các phiền nội tâm lôi kéo.
Để giữ được chánh niệm cần sự thực hành lâu dài, không dễ dàng. Nhiều người thực hành nhiều năm nhưng tâm vẫn hỗn loạn, không đề cao được chánh niệm.
3. Chánh mạng khó nhất
Chánh mạng là “mưu sinh bằng phương tiện chân chính”, điều này trong đời sống thực tế cũng rất khó.
Trong xã hội hiện đại, nhiều nghề nghiệp ít nhiều đều liên quan đến các yếu tố gây hại cho chúng sinh (như ngành dịch vụ ăn uống liên quan đến sát sinh, ngành tài chính có yếu tố gian lận hoặc lừa gạt, ngành quảng cáo liên quan đến vọng ngữ...). Để tìm được một nghề nghiệp hoàn toàn “Chánh mạng” là điều không đơn giản.
4. Chánh ngữ khó nhất
Chánh ngữ là “không nói dối, không ác khẩu, không đâm thọc, không nói lời vô ích”, điều này cũng rất khó.
Vì chúng ta nói chuyện hàng ngày, chỉ cần lơ đễnh là có thể nói sai (nói dối, mắng chửi, đâm thọc, nói vô nghĩa, nói tào lao). Để đạt được Chánh ngữ hoàn toàn là điều rất khó.
Nhìn chung, mỗi con đường trong Bát Chánh Đạo đều không dễ dàng và đòi hỏi sự thực hành lâu dài. Nhưng tương đối mà nói, Chánh kiến (nền tảng), Chánh niệm (cốt lõi) và Chánh mạng (đời sống) là những con đường thuộc hàng khó nhất.
IV. Tại sao nói Bát Chánh Đạo là Trung đạo?
Trung đạo là một trong những tinh thần cốt lõi của triết học Ấn Độ cổ đại, trung dung không lệch lạc, không đi đến cực đoan.
Bậc Giác Ngộ cổ đại trước khi ngộ ra, đã từng trải qua 6 năm thực hành khổ hạnh (mỗi ngày chỉ ăn một hạt mài, một hạt lúa mạch, cơ thể gầy giơ xương), nhưng Ngài nhận ra khổ hạnh không thể mang lại sự an lạc. Sau đó, Ngài nhận bát cháo sữa cúng dường từ cô gái chăn bò, phục hồi thể lực, ngồi thiền dưới gốc cây đại thụ và cuối cùng đã thấu ngộ.
Sau khi thấu ngộ, trong buổi thuyết giảng đầu tiên, Ngài đã nói về Trung đạo, không khổ hạnh (cực đoan của sự đau khổ), cũng không phóng dật (cực đoan của sự hưởng lạc), mà đi theo một con đường trung dung không lệch lạc.
Bát Chánh Đạo chính là sự triển khai cụ thể của Trung đạo:
- Bát Chánh Đạo không khổ hạnh, cũng không phóng dật: Khổ hạnh là sự đau khổ cực đoan (hành hạ thể xác), phóng dật là sự hưởng lạc cực đoan (nuông chiều ham muốn). Bát Chánh Đạo đi con đường trung dung, thông qua việc thực hành bình thường (Giới, Định, Tuệ) để đạt đến an lạc.
- Bát Chánh Đạo không thiên về “Lý”, cũng không thiên về “Sự”: Bát Chánh Đạo vừa có “Lý” (Chánh kiến, Chánh tư duy - thuộc Tuệ học), vừa có “Sự” (Chánh ngữ, Chánh nghiệp, Chánh mạng - thuộc Giới học; Chánh tinh tấn, Chánh niệm, Chánh định - thuộc Định học). Không thiên về lý thuyết suông mà bỏ qua thực hành, cũng không thiên về thực hành mù quáng mà không hiểu đạo lý, mà xem trọng cả “Lý” và “Sự”, giải hành hợp nhất.
- Bát Chánh Đạo không thiên về “Tự lợi”, cũng không thiên về “Lợi tha”: Việc thực hành Bát Chánh Đạo vừa tự lợi (bản thân đạt đến an lạc) vừa lợi tha (giúp đỡ người khác). Chánh kiến, Chánh tư duy là tự lợi (bản thân giác ngộ); Chánh ngữ, Chánh nghiệp, Chánh mạng là lợi tha (không hại chúng sinh, làm lợi cho chúng sinh). Không ích kỷ chỉ chăm chăm cho an lạc của bản thân mà bỏ mặc người khác, cũng không chỉ chăm chăm giúp người khác mà bản thân không thực hành, mà là tự lợi lợi tha, tự giác giác tha.
Vì những lý do trên, Bát Chánh Đạo được gọi là Trung đạo, con đường thực hành trung dung, không đi đến cực đoan.
>> Ứng dụng Bát chánh đạo trong đời sống bằng những bước cực kỳ thực tế
>> Ứng dụng Bát chánh đạo trong đời sống bằng những bước cực kỳ thực tế
