Đức Phật đã chỉ ra 3 mẹo cực DỄ để bớt suy nghĩ tiêu cực, dọn sạch bệnh trầm cảm

Khi tâm trí rối bời vì quá nhiều suy nghĩ, cách tốt nhất không phải là cố gắng đè nén chúng xuống. Đức Phật đã chỉ ra cách loại bỏ suy nghĩ tiêu cực rất đơn giản, thay vì tốn sức chống lại những suy nghĩ linh tinh, chúng ta chỉ cần thay đổi góc nhìn để lấy lại sự bình yên ngay lập tức.

 

 

Tại tịnh xá Kỳ Viên ngày xưa, có một người đệ tử tên là Phú Lâu Na đang vô cùng khổ sở vì đầu óc lúc nào cũng nghĩ ngợi linh tinh, ông là điển hình cho kiểu người có suy nghĩ tự chuốc lấy phiền muộn.

Phú Lâu Na vốn là một học trò xuất sắc, nổi tiếng có tài ăn nói và thường xuyên đi thuyết giảng cho mọi người. Thế nhưng, đằng sau vẻ ngoài hoàn hảo ấy, ông lại là nạn nhân của chính những suy nghĩ của mình.

 

Đêm ngày tâm trí ông không được yên, việc học đạo coi như dậm chân tại chỗ. Dù cố gắng thả lỏng dưới gốc cây bồ đề, đầu óc ông vẫn như con ngựa đứt cương, lao đi điên cuồng.

Hình bóng người thân ở quê, những chuyện đã qua, nỗi lo về tương lai, những vướng mắc trong công việc, và cả sự hoài nghi chính mình sau buổi thuyết trình... Mọi thứ ập đến như thác lũ khiến ông không cách nào tập trung vào hiện tại.

 

"Tại sao mình lại không thể kiểm soát được suy nghĩ của chính mình?" Phú Lâu Na tự hỏi, mồ hôi rịn ra trên trán. "Mình đã học theo thầy bao năm nay, tại sao vẫn bị những thứ này quấy nhiễu?"

 

Thật ra, tình trạng này chẳng phải của riêng ai. Dù là người mới bắt đầu hay người đã có kinh nghiệm lâu năm, ai cũng có lúc phát điên vì những suy nghĩ vụn vặt. Chúng giống như một lớp bụi mờ, che mất đi sự sáng suốt vốn có của mỗi người.

 

 

Nói một cách dễ hiểu, những suy nghĩ làm ta mệt mỏi là những thứ không có thật, không cần thiết và chẳng mang lại lợi ích gì.

Chúng thường được chia làm bốn nhóm chính: Mắc kẹt trong quá khứ (nuối tiếc, dằn vặt), lo lắng cho tương lai (sợ hãi thất bại, tự vẽ kịch bản), nhìn nhận sai lệch về hiện tại (dùng định kiến để suy diễn), và quá nuông chiều cái tôi (quá để ý lời khen chê, sợ mình thể hiện không tốt).

 

Phú Lâu Na đã thử qua rất nhiều phương pháp để tìm lại sự bình yên. Ông từng đếm hơi thở từ một đến mười, nhưng cứ đến ba hoặc bốn là đầu óc đã bay đi tận đâu.

Ông thử tưởng tượng ra một bông hoa sen nở rộ để ép tâm trí nhìn vào, nhưng hình ảnh ấy chỉ giữ được vài giây.

Ông đọc chú, thậm chí chọn cách nhốt mình trong phòng kín nhiều ngày để cách ly với thế giới. Nhưng ông nhận ra, phòng càng yên tĩnh thì tiếng ồn ào trong đầu lại càng to.

 

"Có lẽ mình không có khiếu," Phú Lâu Na có lúc nản chí nghĩ. "Chắc cả đời này mình chẳng bao giờ có được một phút bình yên thực sự."

 

Nhưng ông không biết rằng, ngay cả Đức Phật trước khi đạt được sự sáng suốt tối đa hoàn toàn thì cũng từng phải đối mặt với điều đó.

Biết được điều này là một sự an ủi lớn: Ngay cả người thầy vĩ đại nhất còn từng trải qua giai đoạn đó, thì một người bình thường như chúng ta có gặp khó khăn cũng là chuyện hết sức tự nhiên.

 

 

Sau nhiều ngày suy nghĩ, Phú Lâu Na quyết định đến gặp thẳng Đức Phật. Vào một buổi chiều yên ả, ông bước đến trước căn lều nhỏ của thầy và thở dài: "Thưa thầy, đầu óc con lúc nào cũng nghĩ ngợi lung tung. Con đã thử mọi cách nhưng chỉ có tác dụng lúc đó. Cứ dừng lại là mọi suy nghĩ lại ùa về. Có cách nào đơn giản và hiệu quả để con thực sự làm chủ được đầu óc không ạ?"

 

Đức Phật nhìn thẳng vào Phú Lâu Na, ôn tồn hỏi: "Khi con nhìn thấy một đàn chim bay qua bầu trời, hay một chiếc lá rụng từ trên cây xuống, bay theo gió rồi rơi xuống đất, con sẽ làm gì?"

 

Phú Lâu Na hơi ngơ ngác nhưng vẫn đáp: "Con nghĩ con sẽ chỉ nhìn chúng cho đến khi khuất bóng, rồi lại tiếp tục làm việc của mình thôi ạ."

 

"Chính thế," giọng Đức Phật trở nên chắc chắn. "Vậy tại sao khi một suy nghĩ hiện lên trong đầu, con lại không thể đối xử với nó như đàn chim hay chiếc lá kia? Sao không chỉ nhìn nó xuất hiện, rồi để nó tự nhiên biến đi?"

 

Đức Phật nói tiếp: "Hầu hết mọi người đều dùng áp lực để ép suy nghĩ phải dừng lại. Việc đó chẳng khác nào một người muốn làm phẳng mặt nước đang gợn sóng bằng cách lấy tay đập xuống nước, càng đập thì sóng càng to. Người khôn ngoan không chọn cách đối đầu, mà họ hiểu bản chất của suy nghĩ để nó tự đến rồi tự đi. Và đây là điều Ta sẽ dạy con."

 

 

Đức Phật giơ ba ngón tay để giải thích từng bước cho người học trò:

 

"Cách đơn giản nhất để không bị suy nghĩ dắt mũi không phải là chống lại nó, cũng không phải trốn chạy mà là nhìn thấu nó.

Khi con hiểu rõ bản chất của suy nghĩ, nó sẽ tự động mất đi sức mạnh thao túng con. Đây chính là 'Mẹo ba bước quán sát' giúp con tạo ra khoảng cách để nhận ra rằng: Suy nghĩ không phải là tôi."

 

Bước 1

Nhận diện nhưng không chạy theo: Khi một suy nghĩ hiện lên, việc đầu tiên con cần làm không phải là dập tắt nó, mà chỉ cần biết nó đang ở đó.

Giống như đi trên đường thấy một hòn đá, con biết có hòn đá là được rồi, đâu cần phải cúi xuống nhặt lên bỏ vào túi quần cõng đi cho nặng người? Khi suy nghĩ xuất hiện, chỉ cần gọi tên nó: "À, mình lại đang nghĩ ngợi rồi", rồi dừng lại ở đó, không suy diễn tiếp.

 

Bước 2

Tìm kiếm nguồn gốc: Khi đã có thể đứng vững mà không bị suy nghĩ cuốn đi, hãy tự hỏi xem suy nghĩ này từ đâu mà ra.

Ví dụ, khi con đang lo lắng về ngày mai, hãy tự hỏi bản thân: Nỗi lo này bắt nguồn từ đâu? Từ một lần thất bại trong quá khứ? Từ một câu chuyện nghe ai đó kể? Hay chỉ do mình tự dọa mình? Một khi con biết suy nghĩ đó sinh ra từ đâu, con sẽ dễ dàng cắt đứt nó.

 

Bước 3 

Nhìn thấu bản chất "không có thật": Hãy nhìn kỹ một chiếc lá rụng. Nó không thể tự nhiên mà có, mà phải có ánh nắng, nước, không khí, đất cát nuôi dưỡng thì mới thành hình.

Nếu tách rời những yếu tố đó, chiếc lá không tồn tại. Những suy nghĩ trong đầu con cũng vậy, nó chỉ là sự lắp ghép tạm thời từ những chuyện bên ngoài, bản thân nó trống rỗng và không có thực thể. Khi con nhìn thấu bản chất của suy nghĩ, nó không còn cách nào làm khổ con được nữa.

 

Đức Phật bảo Phú Lâu Na thực hành ngay tại chỗ bằng cách nhắm mắt lại. Dưới sự hướng dẫn của thầy, ông tập gọi tên suy nghĩ, tìm gốc rễ và nhìn chúng tự tan đi.

Khi mở mắt ra, khuôn mặt Phú Lâu Na nhẹ nhõm hẳn: "Con cảm thấy khác hẳn rồi! Chúng chỉ như những đám mây trôi, con biết có mây, nhưng con không còn lầm tưởng mây chính là bầu trời nữa!"

 

 

Những ngày sau đó, Phú Lâu Na chuyên tâm áp dụng mẹo ba cách loại bỏ suy nghĩ tiêu cực này. Thời gian đầu ông vẫn quên, nhưng mỗi lần nhận ra mình vừa "mất tập trung", ông lại nhẹ nhàng kéo mình trở về.

Dần dần, ông phát hiện ra các suy nghĩ ngày một nhanh hơn, thậm chí nhìn thấy rõ những "mô thức lặp lại" như thói quen lo lắng về cái nhìn của người khác để tự sửa đổi.

 

Một ngày nọ, khi Phú Lâu Na đang thuyết trình, một khán giả đã đứng lên chỉ trích ông gay gắt. Nếu là trước đây, ông sẽ tức giận hoặc cuống cuồng tự vệ. Nhưng lần này ông rất tỉnh táo, ông nhìn thấy cảm xúc bực dọc ấy vừa chực trồi lên, liền áp dụng ba bước và thấy nó chẳng có gì đáng bận tâm.

Ông mỉm cười, bình tĩnh giải đáp thắc mắc của người đó một cách thấu tình đạt lý. Nhiều năm sau, khi các học trò thế hệ sau tìm đến hỏi cách làm sao cho đầu óc bớt nghĩ ngợi, ông đều mỉm cười và chia sẻ lại bài học ba bước năm xưa.

 

Ngày hôm nay, bài học này vẫn vẹn nguyên giá trị đối với con người hiện đại chúng ta. Giữa một thời đại bùng nổ thông tin, khi mà chúng ta dễ bị mất tập trung và đầu óc lúc nào cũng trong trạng thái quá tải, việc học cách quan sát những suy nghĩ của chính mình là một liều thuốc cực kỳ cần thiết.

Sự khôn ngoan đích thực không nằm ở việc chạy theo những lý thuyết cao siêu, mà nằm ở việc quay về quan sát chính mình một cách chân thực nhất. Đúng như những gì Phú Lâu Na đã chứng minh: Cách đơn giản nhất thường lại là cách hiệu quả nhất.