(Lichngaytot.com) Ai cũng biết bố thí là gì, nhưng không phải ai cũng hiểu bố thí có mấy loại, phải chăng chỉ có cho tiền mới là bố thí?
1. Cảnh tượng quen thuộc
Trước tiên để tìm hiểu bố thí có mấy loại, chúng ta hãy cùng nhìn lại 1 cảnh tượng chắc chắn không hề xa lạ.
Những ngày đầu năm mới, trong chùa người chen chúc người. Một người đàn ông chen đến trước hòm công đức, rút từ ví ra mấy tờ tiền, nhét vào, rồi chắp tay, nhắm mắt, miệng lẩm nhẩm.
Bạn ghé lại gần nghe kỹ một chút, đại loại có thể nghe thấy: "Cầu mong cho con năm nay làm ăn phát tài, thân thể khỏe mạnh không ốm đau bệnh tật, khoản nợ người ta thiếu sớm trả hết, con trai thi đậu trường tốt..."
Khấn xong, mở mắt, thở phào một cái rồi quay lưng đi ngay, thần thái nhẹ nhõm như vừa thanh toán xong một hóa đơn thẻ tín dụng.
Đó chính là cách mà đại đa số mọi người hiểu về bố thí, tức là chi tiền, giải hạn. Nhét tiền vào hòm công đức, cúng tiền hương đèn vào chùa, chuyển khoản cho các tổ chức từ thiện, rồi an tâm nghĩ rằng các nghiệp, tội đã được xóa sạch, vận xui đã qua, chuyện còn lại cứ giao cho Phật, Bồ Tát lo.
Vô hình chung ngày nay bố thí đã bị đơn giản hóa thành 1 cuộc giao dịch, tôi chi tiền, Ngài ban bình an, tiền trao cháo múc, không ai nợ ai.
Nhưng ta phải nhớ rõ 1 điều rằng, bố thí trong Phật giáo chưa bao giờ mang ý nghĩa đó. Từ Phạn ngữ của "Bố thí" chẳng hề nhắc tới tiền.
2. Bố thí là gì?
Bố thí, tiếng Phạn là dāna, phiên âm Hán Việt là "Đàn-na". Ý nghĩa nguyên thủy của từ này rất giản dị, chính là "cho đi", mang những gì mình có trao cho người khác.
Chú ý, là "cho", là "xả", là đem đồ vật tặng đi, chứ không phải "đầu tư", càng không phải "hối lộ".
Hành động cốt lõi nhất trong bố thí chính là "xả", tức là buông bỏ. Là nới lỏng bàn tay đang nắm chặt những thứ mình luyến tiếc không lỡ buông ra để trao cho người khác. Thứ đó có thể là tiền, là vật chất, là một miếng ăn, một chiếc áo nhưng cũng có thể là sức lực, là thời gian, là một lời nói tử tế, hay một ánh mắt làm người khác an lòng.
Tiền chỉ là hình thức mờ nhạt và bề nổi nhất trong bố thí.
Nhưng trớ trêu thay, chính cái yếu tố tiền này lại bị phóng đại vô hạn, cuối cùng chiếm trọn toàn bộ khái niệm về bố thí. Làm cho người ta tưởng như Bố thí = Cúng tiền, Cúng tiền = Giải hạn. Mọi mắt xích trong logic này đều đã đi lệch hướng.
3. Bố thì có mấy loại?
Bố thí chia làm 3 loại, tiền chỉ là lớp vỏ ngoài cùng
Phật giáo giảng bố thí thường chia làm 3 loại: Tài bố thí, Pháp bố thí và Vô úy bố thí.
- Tài bố thí: Là cho tiền bạc, vật chất, thức ăn, áo mặc, giải quyết những khó khăn về thể xác của người khác. Tầng này nông nhất và dễ nhất, chỉ cần bỏ tiền ra là xong, tâm thậm chí chẳng cần lay động.
- Pháp bố thí: Là giảng giải đạo lý, dạy phương pháp cho người khác, giúp họ mở mang trí tuệ, phát triển hiểu biết. Tầng này sâu hơn một chút, vì bản thân bạn phải thực sự hiểu biết điều gì đó thì mới bố thí được. Bạn giảng cho một người hiểu ra một đạo lý, có khi còn giá trị hơn cho họ một vạn tệ dùng cả đời.
- Vô úy bố thí: Là làm cho người khác an lòng, không còn sợ hãi. Khi một người đang trong sợ hãi, tuyệt vọng, bạn ở bên cạnh, động viên, tiếp thêm cho họ lòng quả cảm để bước ra khỏi nỗi sợ. Tầng này sâu nhất, bởi vì nó vỗ về trực tiếp vào nơi mềm yếu và dễ tổn thương nhất trong lòng người.
Bạn nhìn 3 tầng này xem, từ nông đến sâu, tỷ lệ của “Tiền” giảm dần, còn tỷ lệ của "Tâm" lại tăng lên.
Một người chỉ biết bỏ tiền vào hòm công đức rồi quay lưng đi ngay, thì ngay cả Tài bố thí họ cũng chỉ mới làm được một nửa, tức họ chỉ "xả" được tiền, chứ chưa "xả" được sự tính toán: "Mình đã đưa tiền thì mình phải nhận lại quả báo tốt". Mà thứ thực sự giá trị lại chính là cái tâm tính toán mà họ không lỡ buông bỏ đó.
Xem thêm:
Bảy cách bố thí không tốn tiền dưới đây được đúc kết từ kinh điển Phật giáo, kết hợp với trí tuệ của các bậc thánh hiền phương Đông vô cùng gần gũi và đơn giản
Câu nói chấn động trong "Kinh Kim Cang"
Trong Kinh Kim Cang có nhắc tới việc bố thí như này:
Đức Phật nói với ngài Tu-bồ-đề: "Nếu Bồ Tát tâm còn trụ vào pháp mà hành bố thí, thì như người vào chỗ tối, sẽ chẳng thấy gì; nếu Bồ Tát tâm không trụ vào pháp mà hành bố thí, thì như người có mắt, dưới ánh mặt trời soi sáng, thấy đủ các sắc màu."
Hiểu một cách đơn giản hơn lời này là: Một người tu hành, nếu khi bố thí mà trong lòng cứ chằm chằm nghĩ "ta đang bố thí", "ta đã bố thí bao nhiêu", "ta sẽ nhận được báo đáp gì", thì chẳng khác nào đi vào căn phòng tối om, không thấy được gì cả. Ngược lại, khi bố thí mà tâm trí sạch sẽ, không màng đáp trả, thì giống như người sáng mắt đứng dưới ánh mặt trời, nhìn rõ ràng mọi cảnh vật.
Còn có một khái niệm “Tam luân thể không”.
Đây là một khái niệm quan trọng trong triết lý Phật giáo (đặc biệt là tư tưởng Đại thừa và tinh thần Bát nhã), chỉ về trạng thái thực hành hạnh bố thí, cúng dường hoặc làm việc thiện mà không chấp tướng, không vướng mắc vào ý niệm năng, sở (người cho, vật cho và người nhận).
Khi bố thí, 3 yếu tố đều cần phải là không chấp trước Không chấp vào "Ta" là người bố thí, không chấp vào "Đối phương" là người nhận bố thí và không chấp vào "Vật" là thứ mình cho đi. Người cho, người nhận và vật cho đi, cả 3 đều buông xuống, không bận lòng ghi nhớ.
Nếu bạn thực sự làm được đến tầng này thì khi bố thí, trong lòng bạn sẽ không có chút đắc ý "ta đã cho tiền", cũng không có chút bận tâm "hắn nợ mình". Cho là cho, tự nhiên như tay trái đưa đồ cho tay phải.
Còn người vừa nhét tiền vào hòm công đức đã vội tính toán "tội của mình chắc xóa được rồi", lại chính là mặt trái của Tam luân thể không, cả 3 đều là "thực" (chấp chặt). Tôi, hòm công đức và món tiền đó, không sót một thứ gì, đều ghi khắc trong lòng.
4. Tiền trong hòm công đức không xóa được nghiệp
Ở đây cần phải nói thẳng 1 sự thật: Nghiệp là thứ tiền bạc không thể mua đứt được.
Phật giáo nói về nhân duyên, nói về nghiệp lực, đó là một hệ thống logic rất thực tế, bạn gieo nhân nào thì nhận quả đó. Nghiệp là quy luật khi nhân duyên chín muồi, chứ không phải sổ sách kế toán, không phải là khoản nợ xấu cứ bỏ tiền ra là xóa sạch được.
Bạn tưởng nhét vài tờ tiền là nghiệp ác trong quá khứ được xóa về số 0 sao? Thế thì quy luật nhân quả quá rẻ mạt rồi. Nếu thật sự đơn giản như vậy, những kẻ giàu có làm việc ác chỉ cần cúng vào chùa càng nhiều tiền thì chẳng phải ai ai cũng lập tức được rửa sạch nghiệp sao?
Bạn cần phải nhớ rằng, công đức của bố thí là có thật, nhưng nó vận hành theo cách riêng của nó, nó gieo vào lòng bạn một hạt giống "Xả", tích lũy cho bạn tư lương phúc đức, giúp bạn từng chút một phá tan sự "Tham". Nó có liên quan đến việc "xóa nghiệp", nhưng không phải mối quan hệ mua bán kiểu "tôi chi tiền, Ngài xóa nợ".
Cách tiêu trừ nghiệp chân chính phải dựa vào sự sám hối, dựa vào sự sửa đổi, dựa vào việc từ nay về sau không tái phạm. Bố thí là trợ duyên, không phải thế chấp giao dịch. Bạn biến trợ duyên thành thế chấp giao dịch thì sức mạnh của cái duyên đó đã bị giảm đi rất nhiều rồi.
5. Giá trị thực sự của bố thí nằm ở chính người cho
Chuyện bố thí, nhìn bề ngoài thì người thụ hưởng là người nhận bố thí, họ nhận được tiền, nhận được vật phẩm, giải quyết được khó khăn. Nhưng Phật giáo dạy rằng, người nhận được lợi ích lớn nhất thực ra lại là người đi bố thí.
Tại sao? Vì vào khoảnh khắc bố thí, bạn đã phá vỡ được sự "Tham" của chính mình. Bạn đã mở bàn tay đang nắm chặt ra. Mà phần lớn nỗi khổ đời người lại đến từ chính bàn tay nắm chặt này, tiếc nuối, không lỡ buông, muốn nhiều hơn, sợ mất đi.
Bạn bố thí 1 lần, bàn tay nới lỏng 1 phần. Bạn bố thí 100 lần, bàn tay sẽ ngày càng thả lỏng. Thả lỏng đến cuối cùng, bạn mới nhận ra rằng những lo âu khiến bạn mất ngủ cả đêm, những sợ hãi thấp thỏm hóa ra đều lọt ra từ chính bàn tay nắm chặt ấy.
Cho nên bản chất của bố thí là dùng hành động "cho đi" để tự cởi gông xiềng cho mình. Thứ bạn cho đi là tiền, nhưng thứ được thả lỏng lại là tâm. Khoản lời lãi này, tính thế nào thì cũng là chính bạn hời.
Nhưng một khi bạn hiểu bố thí thành "chi tiền giải hạn", bạn lại vô tình siết chặt bàn tay đó lần nữa, bạn nắm chặt bằng chứng "tôi đã cúng tiền", nắm chặt kỳ vọng "tôi phải nhận quả tốt", nắm chặt sự tính toán "tội phải được xóa". Bàn tay ấy thậm chí còn nắm chặt hơn cả trước khi cho.
6. Rốt cuộc nên bố thí thế nào?
- Thứ nhất: Khi bố thí, hãy thả lỏng bàn tay trước. Đừng luôn nghĩ "mình cho bao nhiêu", "mình nên nhận được gì", cứ coi đó là một việc thuận tay, tự nhiên mà làm. Cho xong thì quên đi.
- Thứ hai: Đừng chỉ bỏ tiền, hãy trao cả tấm lòng. Dù không đưa nổi 1 đồng, bạn mỉm cười với người khác, đỡ đần 1 tay, nói 1 lời an ủi, đó đều là bố thí. Ngưỡng cửa của bố thí chưa bao giờ nằm ở độ dày của chiếc ví.
- Thứ ba: Đừng coi bố thí là trao đổi. Những tính xấu cần sửa bạn vẫn phải sửa, những nợ cần trả bạn vẫn phải trả, cái tâm cần tu bạn vẫn phải tu thì mọi thứ mới có sự chuyển biến tốt đẹp được.
Bố thí, không phải là nhét tiền vào hòm công đức để mua lấy sự bình an. Mà đó là việc mở bàn tay ra, từng chút một buông bỏ cái "Tôi" đang nắm chặt. Cho đi bao nhiêu tiền chưa bao giờ là trọng tâm. Trọng tâm là, tâm của bạn đã thả lỏng được bao nhiêu.
>> Bố thí theo cách này thì CÔNG ĐỨC bằng 15 năm niệm Phật, ai cũng nên làm dù chỉ 1 lần
>> Bố thí theo cách này thì CÔNG ĐỨC bằng 15 năm niệm Phật, ai cũng nên làm dù chỉ 1 lần